Şiî-İmamî Müfessir Hasan Mustafavî ve Hakikî Anlam Merkezli Tefsir Metodu

Bu çalışma Şiî-İmâmî tefsir geleneği içerisinde usûlî çizgide konumlanan Hasan Mustafavî’nin (1916–2005) tefsir metodunu ve bu metodun teorik dayanaklarını Tefsîr-i Rûşen adlı eseri merkezinde incelemeyi amaçlamaktadır. Şiî düşünce geleneğinde usûlî yaklaşımın belirleyici olduğu bir metodolojik zeminde Mustafavî hem lügavî çalışmaları hem de kapsamlı tefsiriyle öne çıkan müfessirlerden biri olmuştur. Çalışmanın temel problemi, Mustafavî’nin tefsir anlayışının hangi yöntemsel ilkelere dayandığını ve bu ilkelerin onun klasik tefsir meselelerine yaklaşımını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktır. Araştırmanın amacı Mustafavî’nin Kur’an yorumunda benimsediği metodolojik tercihleri ve bu tercihlerin arkasında yer alan yorum ve yöntem anlayışının dayandığı temel kabulleri tespit ederek tefsir pratiğinin teorik zeminini sistematik biçimde açıklığa kavuşturmaktır. Çalışma nitel yöntemle yürütülmüş ve müfessirin tefsir metoduna dair teorik çerçevesini aydınlatmak amacıyla et-Tahkîk fî kelimâti’l-Kur’âni’l-Kerîm ve Raveşe ‘İlmî der Tercüme ve Tefsîr-i Kur’ân ve Ehâdîs adlı eserlerinden de destekleyici kaynaklar olarak yararlanılmıştır. Araştırmada Mustafavî’nin tefsir metodunu üzerine inşa ettiği “hakikî anlam” ilkesi ile buna bağlı vahiy tasavvuru merkeze alınmaktadır. Bu çerçevenin muhkem–müteşâbih, nâsih–mensûh ve sebeb-i nüzûl/tarihsel bağlam gibi klasik tefsir meselelerinde nasıl işlediği analiz edilmektedir. Ayrıca tefsirde avâm–havâs ayrımı ile kıraat ve mushaf tercihleri yorum çoğulluğunu sınırlayan ve metin istikrarını önceleyen metodolojik unsurlar olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak çalışma, Tefsîr-i Rûşen’in Kur’an’ın anlam alanını çoğaltmayı değil, hakikî anlam ekseninde tahkim etmeyi hedefleyen disiplinli bir tefsir metodu sunduğunu ortaya koymakta ve bu yönüyle Mustafavî’nin tefsir anlayışını bütüncül biçimde ele alarak Şiî-İmâmî tefsir literatürüne özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir.