Azerbaycan’da Arap Dilbiliminin 20. Yüzyıldaki Gelişim Süreci ve Aliasker Memmedov’un Akademik Mirası

Azerbaycan’ın Arap dili ve Arap dilbilimi ile ilişkisi, bölgenin İslam medeniyetine dâhil olmasıyla başlamış ve Orta Çağ boyunca yoğun bir ilmî etkinliğe dönüşmüş, ancak Orta Çağ sonrasında bu alan üretkenliğini kaybetmiş, klasik metinlerin aktarımı ve yorumu ile sınırlı kalmıştır. XX. yüzyıl başında medreselerde geleneksel yöntemlerle devam eden Arapça eğitimi, bu yüzyılda modern eğitim kurumlarının kurulmasıyla yeniden canlanmıştır. XX. yüzyılda Azerbaycan’da Arap dilbiliminin gelişimi iki temel aşamada gerçekleşmiştir. Birinci aşama XX. yüzyılın ilk yarısını, ikinci aşama ise yüzyılın ikinci yarısını kapsamaktadır. Birinci aşama, bu alanda altyapının oluşturulması, ikinci aşama ise, Arapça ile ilgili modern ders kitaplarının, öğretim materyallerinin hazırlanması, Azerbaycanda modern Arapşinaslık okulunun oluşumu ve nitelikli uzman kadroların yetiştirilmesi açısından zengin ve verimli bir dönem olmuştur. Bu dönemin en önemli simalarından biri Aliasker Memmedov’dur (19.10.1919-29.01.2000). Onun kaleme aldığı çok sayıda ders kitabı ve bilimsel çalışma, Azerbaycan’da Arap dilbiliminin kuramsal ve uygulamalı yönlerini şekillendirmiştir. Memmedov, Arap dilinin öğretimini Avrupa tarzı modern pedagojik yöntemlerle düzenleyerek, Azerbeycanı Sovyet coğrafyasının en önemli Arapşinaslık merkezlerinden biri hâline getirmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, Azerbaycan’da XX. Yüzyılda Arap dilbiliminin gelişim sürecini tarihsel bağlamıyla ele almak ve Azerbaycan’da modern Arapşinaslık okulunun kurucusu olan Prof. Dr. Aliasker Memmedov’un akademik mirasını ayrıntılı biçimde değerlendirmektir. Aliasker Memmedov’un akademik mirası, Azerbaycan’da Arap dilbiliminin teorik, metodolojik ve uygulamalı temellerini atmış, aynı zamanda modern dil öğretim ilkelerinin uygulanmasına öncülük etmiştir. Bu nedenle çalışmanın sonuç bölümünde, onun bilimsel ve pedagojik faaliyetlerinin Azerbaycan Arap dilbilimi tarihindeki yeri ve önemi vurgulanarak, günümüzde Azerbaycan’da Arap dilinin ve Arapşinaslık okulunun varlığının Memmedov’un bilimsel mirasına borçlu olduğu sonucuna varılmıştır.