Tarihî Türk Lehçelerinde Zarf-Fiillerin Görünümü Üzerine

Türk dilleri anlatım gücü bakımından oldukça çeşitli ve zengin bir yapıya sahiptir. Türkçeye anlatım zenginliği ve esnekliği sağlayan dil unsurlarından biri de fiilimsilerdir. Fiilimsiler yapı bakımından yeni kelimeler oluşturabilmeleri açısından fiile benzer. Bu yapı içinde değerlendirilen zarf-fiiller ise sözcük türü olarak zarf görevinde olmakla birlikte bir yönüyle de fiilden oluşan bir yapıyı temsil eder. Zaman ve şahıs belirtmeyen zarf-fiiller, kelime grubu olarak da yüklemi çeşitli bakımlardan etkiler. Dil içerisinde kullanım esnekliğine sahip olmaları bu anlamda önem teşkil eder. Bu yapılar iletilmek istenen düşüncenin anlaşılmasını kolaylaştıran ve söz yapılarını birbirine bağlayan yapılar olup Türkçeyi zenginleştirmektedir. Fiillerin ve yüklemlerin vurgulanmasında zarf-fiiller önemli bir yer tutar. Zarf-fiiller, Türkçenin hemen hemen her döneminde yer almış ve işlek olup olmamalarına göre dönemler içerisinde değişiklik göstermiştir. Zaman ve şahıs eki almayan zarf-fiiller, cümle içerisinde hareketin tasvirine yardımcı olan ve anlam derinliği katan yapılardır. Bu çalışmada, takip edilen metinlerden yola çıkılarak zarf-fiillerin kullanım alanları ve değişim alanları gözlemlenmiştir. Türkçenin ilk yazılı metinleri olan Köktürk Yazıtları’ndan bu yana varlığını gösteren zarf-fiil örnekleri, somutlaştırılarak verilmeye çalışılmıştır. Çalışmada incelenen zarf-fiiller her dönemin kendi içerisinde değerlendirilmesiyle birlikte aktarılan dönemin metinlerinden örneklerle sunulmuştur. İncelenen zarf-fiiller, fonetik görünümleriyle birlikte dönem özellikleri içerisinde ele alınmıştır. Buna bağlı olarak işlek olma durumları değerlendirilmiştir.