Wieczorne oświetlenie kopuły kościoła Mądrości Bożej w Konstantynopolu: rekonstrukcja systemu oświetleniowego za Pawłem Silencjariuszem ("Descriptio Sanctae Sophiae", 806–835)

Jednym z istotniejszych elementów codziennego życia w Bizancjum była kwestia oświetlania użytkowanych pomieszczeń. Problem ten dotyczył także świątyń. Ich nawet bardziej, gdy wziąć pod uwagę, że kościół ciemny uchodził za nieodpowiedni dla kultu – dom Boga z zasady powinien być rozświetlony. Przekonuje o tym choćby Prokopiusz z Cezarei, gdy wyjaśnia, dlaczego cesarz Justynian I musiał tak wiele świątyń przebudować lub zbudować na nowo. Najważniejsza świątynia cesarstwa musiała i w tym względzie, dosłownie i metaforycznie, świecić przykładem. Nie brakuje na ten temat źródeł pisanych (i artystycznych), lecz wśród nich szczególne miejsce zajmują wersy 806–835 z Ekfrazy świątyni Mądrości Bożej (Ἔκφρασις τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Σοφίας) Pawła Silencjariusza. W tym artykule wychodzę od założenia, że światło w kulturze bizantyńskiej było nie tylko praktyczną koniecznością, lecz także teologicznym i estetycznym medium boskiej manifestacji, analizując, w jaki sposób ekfraza Silencjariusza łączy w sobie poetycką erudycję z niezwykłą precyzją opisu, rzadko spotykaną w tego typu tekstach. Moim celem jest szczegółowe omówienie wskazanych wersów, prowadzące do rekonstrukcji wieczornego systemu oświetlenia kopuły kościoła Mądrości Bożej w czasach Justyniana. W ten sposób pokazuję, że to źródło pisane może dostarczyć wglądu zarówno w ideologiczne przesłanie niesione przez oświetloną przestrzeń sakralną, jak również w bardzo konkretne rozwiązania architektoniczne związane z system oświetlenia w tej wyjątkowej świątyni.