Sztuczna inteligencja w edukacji. Między inkluzją a marginalizacją

Dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (SI) przekształca praktyki edukacyjne w warunkach rosnącej hybrydalności środowisk uczenia się, rodząc pytania o jej rolę w kształtowaniu procesów inkluzji i marginalizacji. Celem artykułu jest identyfikacja i interpretacja mechanizmów, poprzez które wykorzystanie SI w edukacji jednocześnie wspiera inkluzję oraz generuje procesy marginalizacji. Artykuł opiera się na krytycznym, interpretacyjnym przeglądzie literatury z zakresu pedagogiki, socjologii edukacji oraz studiów nad technologią i danymi. Analizie poddano zarówno współczesne badania empiryczne, jak i klasyczne ujęcia teoretyczne (m.in. Bourdieu, Foucault, Znaniecki). Wyniki wskazują, że SI może wspierać indywidualizację uczenia się oraz zwiększać dostęp do zasobów edukacyjnych. Jednocześnie sprzyja reprodukcji nierówności, utrwalaniu etykiet oraz intensyfikacji praktyk nadzoru. Inkluzja i marginalizacja ujawniają się jako współwystępujące wymiary tych samych procesów edukacyjnych, zależne od sposobu implementacji technologii w kontekstach instytucjonalnych. Inkluzyjny potencjał SI nie jest immanentną cechą technologii, lecz rezultatem określonych praktyk pedagogicznych i instytucjonalnych. Z perspektywy humanistycznej kluczowym wyzwaniem pozostaje dopilnowanie, aby systemy oparte na danych wzmacniały sprawczość, godność i równe uczestnictwo uczniów, zamiast reprodukować mechanizmy kontroli i wykluczenia.