Mevlevî geleneğinin tarihsel evrimi ve müziğin dönüşümü: tematik analiz yoluyla diyalektik bir okuma

Mevlevî geleneğinde müziğin gelişim seyrine tesir eden düalitik meselelerin diyalektik düşünce perspektifinde ortaya konması amaçlanan bu çalışmada Mevlâna Celaleddin Rumî’nin yaşadığı zaman diliminden Cumhuriyet dönemine kadar olan süreçteki ilerlemelere odaklanılmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın sorusu Mevlevî geleneğinde müziğin tarihsel gelişimine tesir eden düalitik konuların diyalektik düşünce doğrultusundaki anlamları nelerdir? olarak belirlenmiştir. Mevlevî geleneğinin oluşumu, yayılması, tarikat sisteminin yerleşmesi, bu bağlamda ayin müziğinin gelişimi, müzik eğitim ve öğretim sisteminin kurulması ve derviş yetiştirme sistemi çerçevesine yerleşen müzik sanatının nitelikleri gibi hususlara dayalı ilgili araştırmalar seçilerek söz konusu belgeler/kaynaklar MAXQDA veri analizi programına aktarılmıştır. Analiz programı ile verilere aşina olma, kodlama ve tematik analiz aşamaları yürütülmüş ve elde edilen bilimsel kategoriler, bulgular diyalektik düşünce doğrultusunda ortaya konmuştur. Sonuç olarak tematik analizle müziğin özsel alana, yani kaynak olarak nitelendirebileceğimiz manevi bilgiye, doğaçlama ve ontolojik bir anlayışla katıldığı erken dönemdeki varlığının, düalitik bir gelişimle evrilerek toplumsal, geleneksel etkileşimlere dayalı olarak sürdürülen bir tarikat geleneği haline gelmesi açıklanmıştır. Geleneğin gelişme ve yayılma stratejileri ile bu karşıtlığın geldiği nokta ayin geleneğinin gelişimi ve müzik sanatının yükselişi olarak tematik analizde ön plana çıkmıştır. Bir medeniyetin sanat anlayışına tesir etmiş bu müzik birikiminin, diyalektik bir tarihsel gelişim anlayışını yansıtan tez-antitez-sentez eksenindeki ilerleyişi vurgulanmıştır.