Âyanların Asker Toplama ve Ordunun İaşesi Konusundaki Faaliyetleri: Şeyh Hüseyinoğulları Ailesi Örneği

Çalışmanın konusu, Hamid Sancağına bağlı Gölhisar-ı Hamid Kazasında âyanlık faaliyetlerini yürüten Şeyh Hüseyinoğulları ailesinin 18. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen 1768-1774 Osmanlı-Rus ve 1787-1792 Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşları sırasında orduya yardımlarıdır. Osmanlı Devleti’nde 16. yüzyılın sonları ve 17. yüzyılın başlarında ateşli silahların yaygınlaşmasıyla tımar sistemi önemini kaybetmeye başlamış ve iltizam sistemi yaygınlaşmıştır. 1695’ten itibaren uygulanan malikâne sistemiyle âyanlar gelir kaynaklarının kontrolünü ele geçirerek güçlenmişler ve böylece yerel âyan aileleri ortaya çıkmıştır. Osmanlı Devleti özellikle 18. yüzyılın ikinci yarısında güçlenerek yerel hanedanlıklara dönüşen âyan ailelerinden vergi toplamak, orduya asker sağlamak ve bu askerlerin ihtiyacını görmek gibi çeşitli konularda yardım talebinde bulunmuştur. Devletin yardım talebinde bulunduğu âyan ailelerinden biri de Şeyh Hüseyinoğulları’dır. Dolayısıyla çalışmanın amacı, uzun yıllar âyanlık faaliyetlerini yürütmüş ve Hamid mütesellimliği, Tirkemiş voyvodalığı gibi görevlerde de bulunmuş olan Şeyh Hüseyinoğulları’nın orduya katkılarını incelemektir. Osmanlı Devleti’nin, Şeyh Hüseyinoğlu Hacı Osman ve oğlu Şeyh Hüseyinoğlu Hacı Hüseyin’den sık sık asker talep ettiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede öncelikle Osmanlı Devleti’nde âyanlık ve âyanlığın gelişimi hakkında bilgi verilmiş, daha sonra Gölhisar-ı Hamid Kazasına ve Şeyh Hüseyinoğulları ailesine dair bazı veriler değerlendirilmiştir. Son olarak ise Şeyh Hüseyinoğulları ailesinin 1768-1774 Osmanlı-Rus ve 1787-1792 Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşları sırasında ve sonrasında orduya yardımları incelenmiştir. Çalışmada, konuya ilişkin bazı mühimme kayıtlarından ve Osmanlı arşivinin Ali Emiri, Bab-ı Asafî, Cevdet, İbnülemin, Kamil Kepeci ve Sadaret tasniflerinde yer alan bazı belgelerden yararlanılarak birtakım veriler elde edilmiştir.