Tunguz Halkları: Evenler ve Even Dili

Evenler, Altay halkları grubuna bağlı Tunguzların kuzey kolunu oluşturan topluluklardan biridir. Sibirya'nın kuzeyinde geniş bir bölgede yaşayan Evenlerin bir kısmı, diğer Altay halklarından uzak yerlerde yaşarken; bir kısmı ise Türk topluluklarıyla iç içe yaşamlarını sürdürmektedir. Even toplumu içindeki bu dağınıklık, Altay dil ailesi araştırmalarında (özellikle Türk ve Tunguz dilleri arasındaki ilişkilerin incelenmesinde) büyük önem taşımaktadır. Günümüzde demografik, siyasi ve kültürel nedenlerden dolayı Even dilini konuşanların sayısı hızla azalmaktadır. Kuzeydoğu Sibirya’da, doğudan batıya bin kilometrelik bir alana yayılmış şekilde yaşayan Evenlerin sayıca azlığı, Even dilini de “yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan diller” grubuna sokmaktadır. Bu geniş coğrafyada yaşamalarının bir sonucu olarak, Even dili ondan fazla lehçeye ayrılmıştır. Bu durum, ortak bir yazı ve edebi dilin gelişmesinde önemli bir engel teşkil etmektedir Even dili, ses, biçimbilim ve sözcükbilim açısından dikkat çekici özellikler göstermektedir. Bu nedenle, bu dil kapsamlı bir şekilde incelendiğinde Türk ve Tunguz dillerine ilişkin önemli dilbilimsel veriler sağlayacaktır. Evenler ve Even dili üzerine bugüne kadar birçok araştırma yapılmıştır. Ancak ülkemizde Tunguz araştırmalarına yeterince ilgi gösterilmediği gibi, Evenler ve Even dili üzerine yapılan çalışmalar da son derece sınırlıdır. Bu çalışmada, Evenler ve Even dili hakkında genel bir bilgi sunmak amaçlanmıştır. Bu çalışmanın, ülkemizde Tunguzlar ile ilgili mevcut ve gelecekteki araştırmalara katkı sağlaması beklenmektedir. Bu çalışmada, Rusya Federasyonu’nda yapılan bilimsel araştırmaların yanı sıra, Türkiye ve diğer ülkelerdeki çalışmalar da temel kaynak olarak kullanılmıştır.