Tepedelenlizâde Hüseyin Kâmil'in Ma'şûka yâhûd Muhâfaza-i Aşk Adlı Manzum Tiyatrosu

Batılılaşma döneminde Türk edebiyatına giren yeni türlerden biri Batı tarzı tiyatrodur. Şiir ile tiyatronun birlikteliğinden doğan manzum tiyatro, Batı tarzı tiyatronun bir formudur. Batılı yazarların sıkça eser verdiği bu form, Batılı tarzdaki Türk tiyatrosunun ilk dönem örneklerinden itibaren kullanılmaya başlanır. Batılılaşmanın etkisiyle Osmanlı Devleti’nde bazı mütefekkirler Batı medeniyetinin örnek alınabilecek tek medeniyet olduğunu ve Osmanlı’nın da Batı medeniyeti dairesine girmesini savunurlar. Buna mukabil, Batı ile etkileşimde milletin kadim geleneğinin ve İslam dininin esaslarının da muhafaza edilerek terkibe ulaşılması görüşünü savunan mütefekkir ve sanatkârlar bu görüşe dayanak olarak tarihe yönelirler. Bu yöneliş İslam medeniyetinin zirve örneklerinden Endülüs tarihinin Tanzimat sonrasında yayımlanan eserlerde konu edinilmesini beraberinde getirir. Endülüs tarihini işleyen farklı edebi türlerin yanı sıra özellikle Abdülhak Hâmid Tarhan’ın Endülüs dairesi içinde yer alan Nazife, Tezer, Abdullahü’s-Sagîr eserleri manzum tiyatro formundadır. Türk edebiyatının yenileşme sürecinin öncülerinden Abdülhak Hâmid Tarhan, ufuk açıcı kalemiyle birçok ismi etkilediği gibi Ara Nesil sanatkârlarından Tepedelenlizâde Hüseyin Kâmil’in üzerindeki tesiri büyük olup bu etki Tepedelenlizâde’nin bütün tiyatrolarını manzum olarak kaleme alması sonucunu doğurur. Tepedelenlizâde, Ma’şûka yâhûd Muhâfaza-i Aşk eserini Hâmid’in Nazife eserini taklit etmek için yazar. Ma’şûka yâhûd Muhâfaza-i Aşk eseri Türk edebiyatının manzum tiyatro örneklerinin öncülerinden olup konusunu dönemin önemli temalarından Endülüs tarihinden almasıyla da önem arz eder. Bu çalışmada Tepedelenlizâde Hüseyin Kâmil’in daha önce Latin harflerine aktarılmamış Ma’şûka yâhûd Muhâfaza-i Aşk oyunu çevrilip incelenerek Tepedelenlizâde’nin sanatındaki yeri vurgulanacak olup taklit olarak yazıldığı Nazife eseriyle mukayesesi yapılacaktır.