Alihan Bökeyhan’ın Astronomiya Älipbiyi (Astronomi Alfabesi) İsimli Tercüme Eserinde Türettiği Terimler

Dilde belli bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir konu ile ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan kelimelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaç da terimler aracılığıyla giderilmektedir. Dili yabancı diller boyunduruğundan kurtarabilmenin ve ona milli bir kimlik kazandırabilmenin yolu terim üretmekten geçer. Alaş Orda hareketi aydınları sadece bağımsızlık mücadelesi vermekle kalmamış; dillerini yabancı dillerin etkisinden kurtarmak ve ona milli bir kimlik kazandırabilmek için de çeşitli çalışmalar yürütmüşlerdir. Bu çalışmaların başında terminoloji çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Ahmet Baytursınulı, Eldes Omarulı, Muhtar Äwezov, Mağjan Jumabayulı, Alihan Bökeyhan gibi isimler çeşitli bilim dallarında çeviri çalışmalarıyla birlikte terim üretme sürecinde önemli görevler üstlenmişlerdir. Bökeyhan, bazı gazete ve dergilerdeki fikir yazıları ve makaleleriyle Kazakça’nın yapısını da göz önünde tutarak Rusça’dan alınma kelimelere karşı yeni terimler türetmiştir. Ayrıca gökbilimi alanında K. Flammarion’un Obşçedostupnaya Astronomiya (Astronomi Alfabesi) isimli eserini Kazakça’ya tercüme ederek Kazakçanın gökbilimi terminolojisine önemli katkılarda bulunmuştur. Terim üretme sürecinde sadece dilin yapısını değil, Kazak kültürünü de bu sürecin belirleyici unsurlarından biri olarak görmüş ve terimlerin açıklamasında Kazak kültüründen istifade etmiştir. Bökeyhan’ın ürettiği terimler tanımlayıcı ve kapsayıcı özellikleri itibariyle bugün Kazak edebi dili sözlüklerinde maddebaşı olarak yer alabilmiştir; bu da ürettiği terimlerin başarılı olduğunun bir göstergesidir. Bu makalede, Bökeyhan’ın çevirisini yaptığı Astronomi Alfabesi isimli eserde türettiği terimlerin yapısı araştırılmıştır