Kazvînî’nin Âsâr’ında Endülüs Yarımadası ve Şehirleri Bahsi

Batılılar tarafından Arapların Plinius’u olarak nitelendirilen Zekeriyyâ b. Muhammed el-Kazvinî (öl. 682/1283), İlhanlılar döneminde yaşamış önemli bir coğrafyacı ve doğa bilimcisidir. Bu çalışmada, Orta Çağ İslâm coğrafya literatürünün temel kaynakları arasında yer alan Kazvinî’nin Âsârü’l-Bilâd ve Ahbârü’l-İbâd adlı eserinde Endülüs Yarımadası’na dair aktarılan şehir, ada, köy ve kale türündeki toplam 37 yerleşim biriminin doğal güzellikleri, tarım ürünleri, mimari yapıları, maden yatakları ve olağandışı doğa olayları/acaib ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Makalede, Kazvinî’nin aktardığı bilgilerin dönemin coğrafî, tarihî ve kültürel yapısının anlaşılmasına katkı sağlayana güvenilir nitelikte olduğu vurgulanmaktadır. Söz konusu bilgiler, İbnü’l-Fakîh (öl. 3-4./9-10. yy.), İbn Rüsteh (öl. 300/913’ten sonra), İbn Havkal (öl. 4./10. yy.), İdrîsî (öl. 560/1165), Gırnâtî (öl. 565/1169), Yâkût el-Hamevî (öl. 626/1229) ve Ebü’l-Fidâ (öl. 732/1331) gibi birçok İslâm coğrafyacılarının eserleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca Kazvinî’nin kaynaklardan süzülmüş bilgileri nasıl sistemli bir şekilde derlediği ve kendi yorumlarıyla harmanladığı üzerinde de durulacak; böylece onun eserinin İslâm coğrafya literatürü içindeki özgün yeri ve modern araştırmalar açısından taşıdığı önem ortaya koymayı amaçlamaktadır.