Yuan Sonrası Moğolistan’da Fetret Devri ve Dayan Han Döneminde Kağanlık Otoritesinin Yeniden İnşası

Yuan Hanedanlığı’nın (1271-1368) yıkılmasının ardından Kubilay Han (d.1215-ö.1294) soyuna mensup Moğollar Çin’den çekilmek zorunda kalmış, Moğol hâkimiyetini sona erdirerek kurulan Ming Hanedanlığı (1368-1644) ise bu süreçten sonra Moğollara yönelik askerî baskısını sürdürmüştür. Ming ordusu 1388 yılında Moğolistan’ın doğusundaki Buyr Gölü kıyısında Moğol kuvvetlerini ağır bir yenilgiye uğratmış, bu yenilgi sonrasında Togus Timur Han (ö.1388) Karakurum’a doğru kaçarken rakipleri tarafından öldürülmüştür. Bu gelişmenin ardından Moğolistan’da yaklaşık bir asır süren siyasî istikrarsızlık dönemi başlamış, merkezî kağanlık otoritesi kalıcı biçimde yeniden tesis edilememiştir. Söz konusu dönemde kağanlık makamı sık sık el değiştirmiş, Oyratlar ve güçlü kabile reisleri Moğol siyasal yapısında belirleyici aktörler hâline gelmiştir. Bu siyasî parçalanma süreci, 1479 yılında Batu Mönke’nin Dayan Han ünvanıyla tahta çıkışına kadar devam etmiştir. Dayan Han’ın (1479-1516) iktidara gelişi ve Mandukay Seçen Hatun’un (ö.1510) üstlendiği siyasî rol sayesinde Moğolistan’da merkezî otorite güçlenmiş ve kabile yapısı yeniden düzenlenmiştir. Bu çalışma, 14. yüzyılın sonları ile 16. yüzyılın başları arasındaki Moğol siyasî yapısındaki dönüşümü, 17. yüzyıl ve sonrasında kaleme alınan Moğolca kronikler ile Ming Hanedanlığı dönemine ait Çince kayıtları karşılaştırmalı tarihsel analiz yöntemiyle incelemektedir. Makalede özellikle Dayan Han döneminde kabile sisteminin yeniden teşkilatlanması, kağanlık makamının merkezî konumunun güçlendirilmesi ve Moğol siyasal düzenindeki iç dengelerin yeniden şekillenmesi ele alınmakta; bu dönemin Moğol tarihinde siyasal örgütlenme, idari ve sosyal yapılanma bakımından belirleyici bir dönüşüm evresine karşılık geldiği ortaya konulmaktadır.