Hârezmşah Hanedanından Bir Sultan: Gıyâseddin Pîrşah’ın Siyasî Kariyeri ve Akıbeti

Hârezmşah Sultan Alâeddin Muhammed’in oğullarından Gıyâseddin Pîrşah, Moğol istilasından sonra meydana gelen otorite boşluğunda Irâk-ı Acem, Arrân ve Azerbaycan’da kısa süreli müstakil bir hâkimiyet sağladı. Ancak Pîrşah, nüfuzlu emîrler arasındaki rekabetler karşısında ciddi zafiyetler gösterdiğinden istikrarsız bir yönetim sergiledi. Azerbaycan Atabegi Özbek ve Fars Atabegi Sa’d b. Zengî üzerine başarılı askerî seferler düzenlediyse de özellikle Yığan Taysi ve Barak Hâcib gibi nüfuzlu emîrler karşısında güçlü bir merkezî otorite kurmayı başaramadı. Celâleddin Mengüberdî’nin Hindistan’dan dönüşüyle birlikte taraftarlarını ve meşruiyetini kaybeden Pîrşah, ağabeyine itaat etmek zorunda kaldı. Gıyâseddin Pîrşah, Gürcistan seferlerinde önemli yararlılıklar gösterdi. Fakat Sultan Celâleddin’in gözde bir nedimini öldürmesi, ağabeyiyle arasının bozulmasına sebep oldu. Pîrşah, İsfahan’da Moğollara karşı girişilen muharebe esnasında Sultan Celâleddin’e ihanet ederek savaş meydanını terk etti. Abbâsî Halifeliği ve Alamut İsmailîlerine iltica ederek destek arayışlarına giriştiyse de neticede eski idare merkezî Kirman’da bulunan Barak Hâcib’e sığındı. Ancak Barak Hâcib, kendisi aleyhinde komplo kurmakla itham edip onu ve annesini boğarak dramatik bir surette öldürdü.Bu çalışma Harezmşah hanedanından Gıyâseddin Pîrşah’ın hayatını dönemin ana kaynakları ve mevut araştırmalar ışığında kapsamlı şekilde ele almaktadır. Çalışma, Irâk-ı Acem ve çevresinde Moğol istilasının sebep olduğu siyasî kargaşa ortamında hanedan mensupları ve nüfuzlu emîrlerin güç mücadelelerini inceleyerek Harezmşahlar Devleti’nin çözülme sürecinin anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.