Varlık Mertebeleri: Tasavvuf Düşüncesinde Mistik Katmanlar ve Nicolai Hartmann’ın Yeni Ontolojisinde Tabakalı Gerçeklik

Bu makale, varlık kavramının felsefe tarihindeki merkezi konumunu esas alarak,özellikle tasavvuf metafiziğindeki Vahdet-i Vücûd nazariyesinin varlık mertebeleri(merâtib-i vücûd) görüşünü irdeler. Bu bağlamda tasavvuf metafiziğinin klasikmetinlerine ve modern tasavvuf yorumlarına başvurularak, varlık mertebelerinin nasılele alındığı anlatılacak. Bu mertebeler genellikle lâ taayyün (mutlak gayb), taayyün-ievvel, ervâh âlemi, misâl âlemi, şehâdet âlemi olarak isimlendirilir. NicolaiHartmann’ın yeni ontolojisindeki tabakalı varlık tasavvuru karşılaştırmalı birperspektif sunması için irdelemeye dâhil edildi. Hartmann, gerçekliği (Realität) dörtana katmana ayırır: inorganik (cansız), organik (canlı), ruhsal ve tinsel-tarihsel. Bukatmanlar hiyerarşik olup, alt katmanlar üsttekilerin zeminini meydana getirir.Bununla birlikte üst katmanlar alt katmanlara indirgenemez. Ayrıca her katmana özgükategoriler ve yeni nitelikler mevcuttur. Zaman ve mekân gibi temel kategoriler isetüm katmanlara yayılır. Makale, tasavvuf metafiziğindeki mistik katmanların ontolojikvahdetini sunduktan sonra, Hartmann’ın empirik tabakalı ontolojisi üzerinde duracak.Gerçekliği ve var olanları tabakalı bir şekilde değerlendiren Hartmann’ın geçenyüzyılda yaşadığı göz önünde bulundurulduğu zaman tasavvuf metafiziğinin sunduğukatmanlı varlık sahnesinin güncelliğini kaybetmediği anlaşılır. Makalenin konuyailişkin gelecekteki araştırmalara katkı sunması amaçlanıyor.