OSMANLI-TÜRK KAYNAKLARINA GÖRE BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞINDA İZMİR VE ÇEVRESİNDE OSMANLI DEVLETİ’NE KARŞI GERÇEKLEŞTİRİLEN CASUSLUK FAALİYETLERİ

İzmir ve çevresinde faaliyet gösteren casuslar arasında, emperyalist İngiltere’nin “Intelligence Service” adı verilen gizli haber alma teşkilatının yanı sıra İtilaf Devletleriyle bağlantılı olarak veya Yunanistan’ın hizmetinde bulunan Rumlar yer almıştır. Bölgedeki casuslar çoğunlukla Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte Anadolu’dan Sakız, Sisam, Midilli ve diğer Ege adalarına göç etmiş olan Anadolulu Rum mülteciler arasından seçilmişlerdir. Bununla beraber Osmanlı vatandaşı olan diğer yerleşik Rumlar da bu faaliyetlere katılmışlardır. Demiryolu hatlarında görevli olarak çalışan Rumlar, bu konumlarını kullanarak etkin bir casusluk ağı oluşturmuşlardır. Casusluk teşkilatının aktif birer üyesi olarak faaliyet gösteren Rum bakkallar, elde ettikleri bilgileri yine casus olarak görev yapan demiryolu görevlilerine aktarmışlar, onlar da almış oldukları askeri, ticari veya siyasi her türlü bilgiyi İzmir’deki gizli örgütlere ulaştırmışlardır. Sahil bölgesindeki Türk filolarının hareketleri ve bu bölgelerde yapılan askeri yığınak ve değişiklikler buradaki casuslar vasıtasıyla anında İngilizlere ulaştırılmıştır. Adalara gelen kayıkların birçoğu İngilizler tarafından kiralanarak casuslukla görevlendirilmiştir. Savaş boyunca farklı sahil bölgelerinde yolcu taşıyan İngiliz vapurlarında ve kayıklar ile bu vapurlar arasında irtibat sağlanarak casusluk faaliyetleri yürütülmüştür. İtilaf Devletleri düzenleyecekleri hava ve deniz saldırılarına da İzmir’deki bu casusluk teşkilatından gelen bilgilere göre yön vermişlerdir. İngiltere Devleti ile bağlantılı olan Hacı David kumpanyası, ünlü Levanten ailelerinden biri olan Witaller ile İngiliz subayı Haskot Smith, İzmir’deki casusluk teşkilatının önemli isimleri arasında bulunmaktadır. Bu çalışmada arşiv belgeleri ve dönemin hatıratları başta olmak üzere literatür taraması yapılarak Birinci Dünya Savaşı yıllarında İzmir ve çevresinde İtilaf Devletleri ve Rumlar tarafından gerçekleştirilen casusluk faaliyetleri anlatılmaya çalışılacaktır.