KÖY ENSTİTÜLERİNİN MUHALİFLERİ: KİMLER, NEDEN KÖY ENSTİTÜLERİNE KARŞI ÇIKTILAR?

Cumhuriyetin ilanı ile birlikte ülkenin her yönden kalkınması hedefi benimsenmiş, çağdaş, ileri ve tam bağımsız bir Türkiye’ye erişmek için çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Ülkenin refah seviyesini artırmanın en önemli yollarından biri olarak görülen eğitim seferberliği ise, erken cumhuriyet devrinin temel uğraşı haline gelmiştir. Uzun yıllar cehaletle, hastalıklarla ve ekonomik sıkıntılarla mücadele etmek zorunda kalan Anadolu halkının çağdaş ve aydın bireyler olarak tarımda ve hayvancılıkta ileri tekniği kullanabilen, yurt ve dünyadaki gelişmeleri yakından takip eden, Atatürk ilke ve inkılâplarını benimsemiş, ekonomik anlamda müreffeh bir yaşam sürmesi istenmiştir. Köyü ve köylüyü kalkındırma projesi olarak ortaya çıkan girişimler ülkede yeterli sayıda öğretmen bulunmaması ve bu öğretmenleri köyde kalmaya mecbur etmenin imkânsızlığı nedeniyle çeşitli zorlukları da beraberinde getirmiştir. Nitekim 1936 yılında Köy Öğretmen Okulları açılmıştır. Eğitmen Kurslarıyla birlikte bir model oluşturan bu okullar Köy Enstitüleri fikrinin doğmasına yol açmış ve çeşitli çalışmaların sonunda Köy Enstitülerinin kurulmasına dair kanun 17 Nisan 1940 tarihinde kabul edilmiştir. Ancak Türkiye’nin çok partili hayata geçişi ile yükselen muhalif söylemler ve komünistlik ithamları Köy Enstitülerinin hedef alınmasına yol açmıştır. 1946 yılından itibaren Şemsettin Sirer’in Milli Eğitim Bakanlığı ile Köy Enstitülerinde bazı değişiklikler yapılmıştır. İlk olarak uygulama derslerinin saatleri azaltılırken kültür dersleri artırılmış, teorik dersler dışındaki faaliyetler sınırlandırılmış, öğrencilerin seviyelerine uygun olmadığı gerekçesiyle dünya klasiklerinden yapılan çeviriler enstitülerden uzaklaştırılmıştır. 1954 yılında ise Köy Enstitüleri öğretmen okullarına dönüştürülmüştür. Bu çalışma ile kimlerin, hangi gerekçelerle Köy Enstitülerini eleştirdiği dönemin şartları içerisinde irdelenecektir. Öyle ki uzun yıllar Köy Enstitülerinin misyonu ve faaliyetleri farklı siyasi ve ideolojik çevrelerce mercek altına alınmış, enstitülerin açık kalmasını savunanlar ile kapatılmasını savunanlar adeta kalem savaşı vermiştir. Nitekim yalnızca bir eğitim kurumu olarak görülmesi gereken Köy Enstitülerine gösterilen olumlu ve olumsuz yaklaşımlarda ne gibi dinamiklerin etkili olduğu açıklanmaya çalışılacaktır. Dönemin basın yayın organları ve aydınların fikirlerini tartıştığı düşünce yazıları bu çalışmanın temel yönlendiricisi olmuştur.