TEVHİD-İ TEDRİSAT SONRASI YABANCI ve AZINLIK OKULLARINDA MÜFREDAT DEĞİŞİMİ VE DEVLET DENETİMİ

Bu makale, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde yabancı ve azınlık okullarına yönelik olarak yürürlüğe koyduğu kapsamlı denetim, düzenleme ve müdahale politikalarını tarihsel, hukuksal ve sosyolojik bağlamda ele almaktadır. Osmanlı Devleti’nden devralınan kapitülasyonlarla ayrıcalıklı hale gelen bu okullar, Cumhuriyet’in eğitimde egemenlik tesis etme ve millî kimlik inşa etme çabalarının merkezinde yer almıştır. Özellikle Tevhid-i Tedrisat Kanunu sonrasında yabancı ve azınlık okullarının müfredatlarının millîleştirilmesi, Türkçe, Türk Tarihi ve Türkiye Coğrafyası derslerinin zorunlu hale getirilmesi ve bu derslerin Türk öğretmenler tarafından okutulması gibi uygulamalar, eğitim politikalarının aynı zamanda birer kimlik inşa aracı olarak devreye sokulduğunu göstermektedir. Lozan Antlaşması’nda yabancı okulların Türkiye’nin iç hukukuna tabi olacağının karara bağlanması, bu okullar üzerindeki hukuki denetimin temel dayanağını oluşturmuş ve Maarif Vekâleti, 1924’ten itibaren bu okullar üzerinde çok yönlü bir denetim ve kontrol süreci başlatmıştır. Bu süreçte okul ruhsatlarının yenilenmesi, öğretmen kadrolarının incelenmesi, okul binalarındaki dinî sembollerin ve resimlerin kaldırılması, dinî propagandanın yasaklanması gibi uygulamalar hayata geçirilmiştir. Özellikle Fransız, İtalyan, Amerikan ve Avusturya okulları, bu uygulamalara karşı direnç göstermiş, ancak Cumhuriyet yönetimi, egemenlik haklarının tavizsiz savunulması ilkesi doğrultusunda bu okullara karşı kapatma dahil olmak üzere sert tedbirler uygulamıştır. Bu müdahaleler, yalnızca bir eğitim politikası değil, aynı zamanda yeni rejimin laiklik anlayışının, millî kimlik oluşturma çabasının ve uluslararası diplomatik ilişkilerde bağımsız bir duruş sergileme kararlılığının yansıması olarak şekillenmiştir. Makale, bu süreci Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan tarihsel süreklilik içinde analiz ederek, yabancı okullar meselesinin egemenlik, kimlik ve diplomasi arasındaki çok boyutlu ilişkisini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun getirdiği reformların yalnızca eğitim alanında değil, millî kimlik inşası, kültürel hegemonya kurulması ve devletin kendi topraklarındaki egemenlik haklarını güçlendirmesi açısından da kalıcı etkiler yarattığı vurgulanmaktadır. Anahtar kelimeler: Tevhid-i Tedrisat, yabancı ve azınlık okulları, millî kimlik, eğitim politikası.