DEMOKRAT PARTİ DÖNEMİNDE TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA DENGE ARAYIŞI: BALKAN PAKTI VE STOCİA PLANI ÖRNEĞİ

Özet 14 Mayıs 1950 tarihinde Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle birlikte, Türkiye'de yeni bir siyasal dönem başlamıştır. DP, yalnızca iç politikada değil, dış politikada da önemli açılımlar gerçekleştirmiş; bu girişimler bölgesel düzeyde dikkat çekici etkiler yaratmıştır. II. Dünya Savaşı sonrası şekillenmeye başlayan ve ABD ile Sovyetler Birliği'nin liderliğinde kutuplaşan uluslararası sistemde, Türkiye hem sınır güvenliğini sağlamak hem de siyasi yalnızlıktan kurtulmak amacıyla çeşitli adımlar atmıştır. Bu bağlamda Türkiye’nin 1952 yılında Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) katılması, dış politika açısından bir kırılma noktası teşkil etmiştir. Türkiye’nin Batı ittifakı içinde yer alması, bölgesel ittifakların önemini daha da artırmıştır. Bu doğrultuda atılan adımlardan biri de 1953 yılında Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında tesis edilen Balkan Paktı’dır. Üç ülke arasında ortak tehdit algısı ve güvenlik kaygıları temelinde şekillenen bu ittifak, başlangıçta büyük umutlar taşımış olsa da kısa ömürlü olmuştur. Paktın dağılmasıyla ortaya çıkan güvenlik boşluğunu doldurmak amacıyla Romanya Başbakan Stocia, kendi adıyla anılan bir plan ortaya atmıştır. Bu plan; Balkanlar’da atom silahlarından arındırılmış bir bölge kurulmasını ve bölgesel dayanışma temelinde yeni bir iş birliği mekanizmasının oluşturulmasını öngörmekteydi. Ancak bu öneri, Türkiye ve Yunanistan tarafından kuşkuyla karşılanmıştır. Söz konusu planın ardında Sovyetler Birliği'nin etkisinin bulunabileceği yönündeki endişeler, teklife mesafeli yaklaşılmasına neden olmuştur. Türkiye açısından bu planın reddedilmesinde etkili olan bir diğer faktör ise, dış politikasında yönünü Balkanlar’dan Orta Doğu’ya çevirmeye başlamış olmasıdır. Bu stratejik yön değişikliği, Türkiye’nin Soğuk Savaş bağlamında bölgesel politikalarını yeniden şekillendirdiğinin de bir göstergesidir.