İkalenin Geçerliliğinin Denetiminde “Adil Müzakere Şartı” İlkesi

İkale, her ne kadar karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla oluşan bir sözleşme olsa da, klasik bir borçlar hukuku sözleşmesi olarak değerlendirilmemelidir. Zira tarafların anlaşmasıyla iş sözleşmesinin sona erdirilmesi fesih olarak nitelendirilmediği için, ikale sonucunda iş akdinin feshine bağlanan neticeler doğmamakta ve bu durum işçi aleyhine sonuçların doğmasına neden olabilmektedir. Bu sebeple ikalenin geçerliliğinin denetlenmesi gereklidir. İkalenin geçerliliğinin denetiminde irade sakatlıklarının olup olmadığı ve makul yararın sağlanıp sağlanmadığı araştırılmaktadır. Bununla birlikte, ikalenin geçerliliğinin denetiminde “adil müzakere şartı” ilkesine başvurulup başvurulamayacağı Alman Federal İş Mahkemesi’nin 2019 yılında verdiği bir karar üzerine tartışılmaya başlanmıştır. “Adil müzakere şartı” ilkesi, bir sözleşme ilişkisi içinde taraflardan birinin “karar verme özgürlüğüne haksız müdahale yasağı” olarak nitelendirilmektedir. Bu ilke, işçileri, kendilerine dayatılan sözleşmeleri baskı altında imzalamaktan korumayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla, bu ilke, “ikale” haricinde “sulh sözleşmesi” ve “arabuluculuk anlaşması” bakımından da işlerlik kazanabilir. Ancak, bu makalede “adil müzakere şartı” ilkesi, ikale müessesesi üzerinden ele alınmakta; ilkenin kapsamı ve işlevi, anılan diğer müesseselere de ışık tutacak şekilde incelenmektedir. Bu inceleme sonucunda, ikalenin geçerliliğinin denetiminde “adil müzakere şartı” ilkesine gerek olup olmadığı -özellikle hukukumuz bağlamında- sorgulanmaktadır.