Farklı Buğday Genotiplerinin Sürme (Tilletia foetida) Hastalığına Reaksiyonlarının GGE Biplot Analizi Kullanılarak Değerlendirilmesi

Tilletia laevis (syn. Tilletia foetida) etmeninin neden olduğu sürme hastalığı küresel düzeyde buğday üretim ve kalitesini olumsuz etkileyen önemli bir başak hastalığıdır. Bu çalışmada, 50 adet ön verim kademesinde bulunan buğday hattının, 2023-2024 yetiştirme sezonunda Antalya, Aydın, Çanakkale, Denizli, Kırıkkale, Kırşehir, Mersin ve Siirt lokasyonlarında yapay epidemi koşullarında sürme hastalığına karşı göstermiş oldukları reaksiyonları değerlendirilmiştir. Çalışmada test edilen buğday hatları tarla koşullarında, her lokasyonda tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Sürme sporları her bir test edilen buğday genotiplerine yaklaşık 4 gram olacak şekilde %0.5 oranında inoküle edilmiştir. Hastalık reaksiyon değerlendirmelerinde, her bir buğday genotipi için hastalıklı ve toplam başaklar sayılmış ve yüzde (%) sürme hastalık oranı hesaplanmıştır. Ek olarak, hassas kontrol genotiplerinin hastalık reaksiyonları %90-100 olarak belirlenmiş olup, sonuçlar araştırmanın güvenilir olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Reaksiyonlar %0 (İmmun), %0.1-10.0 (Dayanıklı), %10.1-25.0 (Orta Dayanıklı), %25.1-40 (Orta Hassas), %40.1-70.0 (Hassas) ve %70.1+ (Çok Hassas) olarak gruplandırılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, genotip ve genotip-çevre (GGE) etkileşimleri GGE Biplot yöntemi kullanılarak analiz edilmiş olup, analiz toplam varyasyonun %97.07'sini açıklamıştır. Reaksiyon gruplarına göre yapılan genotip sıralaması genel olarak GGE Biplot sonuçları ile tutarlılık gösterirken, GGE Biplot yöntemi ile yapılan sınıflandırmanın sürme hastalığına dayanıklı ve stabil materyallerin seleksiyonu için kullanışlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, buğdayda sürme hastalığının reaksiyonlarını değerlendirmek için ölçeğin kullanımı güvenilir sonuçlar vermektedir. Bu nedenle, dayanıklı grupta belirlenen materyallerin sürme hastalığı dayanıklılık ıslah programlarında genitör olarak kullanılabilir. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar, sürme hastalığı ile mücadelede fungusit kullanımı azaltmak ve hastalık etmeni ile etkili bir şekilde mücadele etmek açısından önem arz etmektedir.