Bireysel Eylemin Politik Olanağı: Türkiye Vicdani Ret Örneği

Bu makale, vicdani ret literatüründe yaygın olan bir varsayıma —vicdanın bireysel ve sübjektif niteliği nedeniyle çoğulluk ilkesine dayanan politik alanın dışında tutulması gerektiği yönündeki kabule— itiraz etmektedir. Çalışmanın temel iddiası, vicdanın bireysellik vasfının, onu zorunlu olarak politik alanın dışına yerleştirmeyi gerektirmediğidir. Bu argüman, çoğulluk ilkesinin yalnızca eylemsel düzeyde değil; değerlerin inşası, içselleştirilmesi gibi eylemi önceleyen düşünümsel süreçler ile bu değerlerin eylemde somutlaşması sırasında, ötekiyle kurulan etik-politik sorumluluk bağlamında da geçerli olduğu kabulüne dayanmaktadır. Söz konusu kuramsal çerçeve, politik niteliği sıklıkla vurgulanan Türkiye’deki vicdani ret örneği üzerinden somutlaştırılmaktadır. Bu bağlamda araştırma, 1989–2024 yılları arasında ilan edilen ret deklarasyonları ve 18 vicdani retçiyle yapılan derinlemesine mülakatlara dayalı nitel bir vaka çalışmasına dayanmaktadır. Elde edilen veriler, tekil olan ile evrensel olan arasındaki bağın kurulduğu türden bir sorumluluk ilişkisini içeren bireysel ret biçimlerinin politik alanda değerlendirilebileceğini ve Türkiye’deki vicdani ret pratiklerinin önemli bir kısmının bu nitelikte olduğunu göstermiştir. Makale, hareketin politik karakterini, kolektif eylemsellikten ziyade, ilişkisel sorumluluk temelli bir bireysellik zemininde tartışmaya açarak alana özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.