Tüketim Zamanı: Üretimden Tüketime Sosyal Örgütlenmede Zamansallığın Dönüşümü

Bu çalışma, kapitalizm bağlamında zamanın toplumsal olarak nasıl yeniden yapılandığını ve bireysel deneyimden iktisadi yapılara kadar çok katmanlı bir dönüşümün nasıl gerçekleştiğini eleştirel bir perspektifle incelemektedir. Sanayi Devrimi ile birlikte ortaya çıkan üretim-yönelimli zamansallık, saat-zamanı üzerinden çalışma disiplinini kurarken, yalnızca ekonomik üretimin ritmini değil, sosyal hayatın akışını, bireylerin gündelik hayatını ve gelecek tahayyüllerini de düzenleyici bir işlev görmüştür. Geç kapitalizmin karakteristik özelliği olan tüketim-yönelimli sosyal örgütlenmede ise yeniden yapılandırılan zamansallık çerçevesinde şimdi, geçmiş ve gelecekten kopmuş, haz ve deneyim odaklı bir kültür merkeze taşınmıştır. Tüketim, bireyin kimliğini kurduğu ve aidiyet duygusunu yeniden ürettiği aslî eksene dönüşürken, zaman da anlık hazların mekanına indirgenmiştir. Bu dönüşüm, üretim-yönelimli sosyal örgütlenmede üretimin artığı olarak görülen “boş zaman” kavramını da etkileyerek onu tüketilmeyen zaman olarak yeniden kodlamış, tüketim-dışı pratiklerin anlamını daraltmış ve bireyin piyasa dışı bir zaman pratiği geliştirme olasılığını büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır. Zaman sosyolojisi ve tüketim toplumu literatürlerinin kesişiminde konumlanan bu çalışmada sonuç olarak zamansallığın sadece bireysel bir deneyim değil; tarihsel, kültürel ve toplumsal düzeyde şekillenen çok katmanlı bir yapı olduğu ileri sürülmüştür.