LIFE AND LIGHT FOR WOMAN DERGİSİNE GÖRE URFA'DA KADIN, EĞİTİM VE MİSYONERLİK

Bu makale, geç Osmanlı döneminde Urfa’daki Ermeni kadın ve kızlarına yönelik, modern birey anlayışı çerçevesinde şekillenen Amerikan Protestan misyonerlik faaliyetlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, misyoner teşkilatının süreli yayınlarından Life and Light for Woman dergisinin 1877-1910 yılları arasındaki nüshalarının içerik çözümlemesine dayanmaktadır. Başta Corinna Shattuck olmak üzere Henrietta West, Ida Mellinger ve Effie Chambers gibi misyoner kadınların gözlem ve raporları Urfa’daki eğitimsel, dinî ve sosyo-ekonomik pratikleri detaylandırmaktadır. İnceleme, misyonerlik faaliyetlerinin üç temel noktaya yoğunlaştığını göstermektedir. Eğitim boyutunda, teşkil edilen anaokulu ve kız sınıfları aracılığıyla okuryazarlık, aritmetik, coğrafya ve İncil derslerinin yanı sıra el işi eğitimi verilmiştir. Dinî örgütlenme açısından mahalle içi dua ve pazar toplantılarıyla birlikte Gregoryen cemaatle birleşik okul sistemi kadınların kamusal görünürlüğünü arttırmıştır. Ekonomik alanda ise dantel, mendil ve yün işleri üzerinden binlerce kadının istihdamı sağlanmış; hane gelirleri çeşitlenmiş, erken evlilik, içki ve tütün alışkanlıklarında davranışsal değişimler sağlanmıştır. 1895 olayları ve kolera salgınları gibi krizler geçici kesintilere yol açsa da oluşturulan ağlar yeniden tesis edilmiştir. Urfa, Antep’teki Merkezi Türkiye Misyonuna bağlı bir dış istasyon olmasına rağmen, misyoner kadınların kurduğu eğitim, sanayi ve ibadet temelli yapılar, Ermeni kadınların aile ve cemaat içindeki rollerini yeniden tanımlamış ve kamusal alandaki etkinliklerini genişletmiştir. Çalışma, kadın misyoner anlatılarının dergi aracılığıyla Batı kamuoyunda kaynak teminini güçlendirdiğini ve mikro düzeyde modernleşme kalıplarını Hristiyan cemaat arasında hızlandırdığını da ortaya koymaktadır.