İNGİLİZ KAMUOYUNUN 1894 SASON ERMENİ OLAYLARI KARŞISINDAKİ TUTUMU VE OSMANLI HÜKÜMETİ’NİN TEPKİSİ

Osmanlı’nın zayıflamasından cesaret alan azınlık grupları tarafından XIX. yüzyılın başlarından itibaren çoğu yerde ayaklanma ve şiddet girişimlerinde bulunulmuştur. Osmanlı topraklarında meydana gelen bu hareketlere büyük güçlerin tepkisi ve yaklaşımı farklılık arz etmiştir. Söz konusu devletlerin ayaklanma girişiminde bulunan ya da birtakım emellerine ulaşmak için katliam yapma derecesine varan eylemeleri gerçekleştiren taraflara karşı tavrında bazı ilişkiler belirleyici unsur olmuştur. Bu ilişkiler, büyük güçlerin taraflarla olan dini ve kültürel yakınlık, ekonomik, siyasi ve askeri çıkarlar olarak belirtilebilir. Bu çerçevede isyancı ya da çete grupları dünya siyasetine yön veren ülkelerce desteklendiği taktirde Avrupa kamuoyu bu kesimler lehine dizayn edilmiş ve haklı taraf onlar gösterilmiştir. Dolayısıyla Osmanlı’nın farklı coğrafyalarında vuku bulan aynı nitelikteki isyan ve şiddet eylemlerinde hangi tarafın haklı ya da haksız olduğu yine bu ülkelerin kamuoyu tarafından belirlenerek verilecek tepkilerin dozu ona göre ayarlanmıştır. İngiltere, Uzakdoğu ve Ortadoğu’daki çıkarlarını korumak adına Ermenilerin yoğun yaşadığı vilayetlerde reform yapılması gerektiği bahanesini kullanarak Osmanlı Devleti’ne baskı yapmıştır. Bu durum, zaten zor zamanlardan geçen devleti daha da köşeye sıkıştırmış ve Ermeni isyanlarına verilen desteği meşrulaştıran acı bir sürecin kapısını aralamıştır. Bu çalışmada, 1894 Sason Ermeni olaylarına ilişkin İngiliz kamuoyunun tutumu ve Osmanlı Hükümeti’nin buna karşı geliştirdiği tepkiler, tarihsel doküman analizi çerçevesinde incelenmiştir. Araştırmada başta Osmanlı arşiv belgeleri, İngiliz konsolosluk raporları, İngiliz parlamento tutanakları (Hansard) ve dönemin İngiliz gazeteleri olmak üzere birincil kaynaklar esas alınmış, bu kaynaklar karşılaştırmalı ve eleştirel bir okumaya tabi tutulmuştur. Elde edilen veriler, olayların sahadaki gelişimi ile Batı kamuoyunda üretilen söylemler arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla bağlamsal ve söylem çözümlemesi yöntemiyle değerlendirilmiştir.