HANEDAN KADINLARININ EVLİLİKLERİ VE IV. MEHMED’İN KIZI HATİCE SULTAN’IN ÇEYİZİ

Osmanlı Devleti’nde XV. yüzyılın ortalarından sonra hanedan üyeleri arasında yapılan siyasi amaçlı evliliklerin terk edilmesiyle birlikte, padişah ailesinin eş seçiminde daha çok saray çevresinden gelen ya da hanedana hizmet eden kişiler tercih edilmeye başlanmıştır. Bu dönüşümün bir sonucu olarak, XV. yüzyılın sonlarından itibaren sultan kızlarının yalnızca devşirme kökenli yüksek devlet görevlileriyle veya onların yakın aile bireyleriyle evlendirildiği görülür. Kanuni Sultan Süleyman döneminde bu uygulama daha da belirginleşmiş ve sadrazamların hanedana damat olması devlet yapılanmasının olağan bir unsuru hâline gelmiştir. Bu evlilikler aracılığıyla sultanın kızları, kız kardeşleri ve torunları üzerinden hanedanın farklı kuşakları arasında güçlü bir akrabalık ağı kurulmuştur. XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren padişahların seferlere katılmayı büyük ölçüde bırakması ve imparatorluğun askeri başarılarının eski yoğunluğunu kaybetmesi, zafer şenliklerinin sayısının azalmasına yol açmıştır. Bu durum, saray çevresinde yeni tören ve kutlama biçimlerinin gelişmesine imkân tanımış; özellikle düğünlerin daha sık ve gösterişli bir şekilde düzenlenmesi hem saray halkının hem de İstanbul’da yaşayanların moralini yüksek tutma amacı taşımıştır. Böylece evlilik merasimleri, aile içi bir birlikteliğin ötesine geçerek hanedanın ihtişamını ve devletin gücünü temsil eden önemli birer gösteriye dönüşmüştür. Bu bağlamda IV. Mehmed’in kızı Hatice Sultan, dönemin bu geleneğini yansıtan dikkat çekici isimlerden biridir. 1675’te Musahib Mustafa Paşa ile yapılan evliliği, hem düğün töreni hem de hazırlanan zengin çeyiziyle dönemin siyasi atmosferini yansıtan sembolik bir örnek oluşturur. Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivinde bulunan çeyiz defteri temel alınarak Hatice Sultan’ın çeyizine dair ayrıntılı bilgiler sunulacaktır.