Türkiye'de Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Alanındaki Lisansüstü Tezlerin Eğilimleri (2006-2025): Bir Meta-Sentez Çalışması

Bu çalışma, 2006-2025 yılları arasında Türkiye’de eğitimde ölçme ve değerlendirme alanında hazırlanmış lisansüstü tezleri inceleyerek alandaki tematik, metodolojik ve yapısal eğilimleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, meta-sentez deseniyle yürütülmüş ve PRISMA akış şeması doğrultusunda belirlenen 37 lisansüstü tez analiz kapsamına alınmıştır. Veriler, araştırmacılar tarafından oluşturulan sistematik kodlama formu aracılığıyla toplanmış ve elde edilen kayıtlar tematik bir çerçevede çözümlenmiştir. Bulgular, test geliştirme ve madde analizi gibi geleneksel psikometrik konuların incelenen tezlerde varlığını koruduğunu göstermektedir. Bunun yanında son yıllarda web tabanlı sınav sistemleri, dijital portfolyolar ve yapay zekâ destekli otomatik puanlama gibi teknoloji temelli değerlendirme yaklaşımlarına doğru belirgin bir yönelim görülmüştür. Metodolojik açıdan tarama modelleri ve nicel desenler hâkimiyetini sürdürmektedir. Özellikle doktora tezlerinde karma yöntemlerin daha fazla tercih edilmesi ise alanda derinlemesine çözümlemelere duyulan ihtiyacı işaret etmektedir. Veri analiz tekniklerinde ağırlıkla betimsel istatistikler ve parametrik testler kullanılmış; bazı çalışmalarda yapısal eşitlik modellemesi gibi ileri düzey analizlere de başvurulmuştur. Örneklem yapısı çoğunlukla K-12 düzeyindeki öğrencilerden oluşmuş ve öğretmen ile diğer paydaş gruplarının sınırlı temsil edildiği belirlenmiştir. İncelenen tezlerde, gelecek araştırmalar için farklı örneklemlerle çalışma yapılması, boylamsal desenlerin kullanılması ve daha gelişmiş psikometrik modellerin uygulanması önerilmektedir. Ayrıca web tabanlı sınav sistemleri, otomatik puanlama araçları ve yapay zekâ temelli ölçme uygulamalarının geliştirilmesine yönelik vurgu dikkat çekmektedir. Sonuçlar, eğitimde ölçme ve değerlendirmenin dijital pedagoji ve yeni teknolojilerin etkisiyle dönüşmekte olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda öğretmen eğitiminde hem ölçme ve değerlendirme okuryazarlığı hem de yapay zekâ okuryazarlığına yönelik içeriklerin güçlendirilmesi önerilmektedir. Gelecek araştırmalarda üretken yapay zekânın ölçme-değerlendirme süreçlerine nasıl etki ettiğinin incelenmesi ve yapay zekâ temelli araçların farklı öğrenen gruplarında uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi önemli görünmektedir.