TÜRKİYE’DE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARININ İDEOLOJİK TEMELLERİ

Makale, Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının (STK) hangi siyasal ideolojik zeminler üzerinde konumlandığını tarihsel ve kuramsal bir çözümlemeyle incelemektedir. Aydınlanma sonrası liberal, muhafazakâr ve sosyalist düşünce gelenekleri üzerinden sivil toplum kavramının ideolojik arka planı tartışıldıktan sonra, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, tek parti döneminden 1980 sonrası neoliberal yeniden yapılanmaya uzanan süreçte devlet–toplum ilişkilerinin STK alanını nasıl biçimlendirdiği gösterilmektedir. İdeolojiler, olumlu/olumsuz etik etiketler olarak değil, sivil toplum alanında üstlendikleri işlevler ve kurdukları hegemonya ilişkileri üzerinden okunmaktadır. Çalışma, laik-seküler, İslami, milliyetçi ve sol-sosyalist STK’ların örgütlenme pratiklerini, meşruiyet söylemlerini ve devletle mesafelerini karşılaştırmalı biçimde tartışmakta; etnik-kültürel ve zayıf ideolojik motivasyona sahip liberal STK’ları kapsam dışı bırakmaktadır. Bulgular, STK’ların ideolojik hatlar boyunca kümelendiğini; bunun bir yandan hak temelli savunuculuğu ve katılım kanallarını genişletirken, diğer yandan ideolojik kutuplaşmayı ve devlet bağımlılığını yeniden ürettiğini göstermektedir. Bu çerçevede, önümüzdeki dönemde sivil toplumun demokratikleştirici kapasitesinin daha kapsayıcı ve özerk bir doğrultuda güçlenebilmesi, ideolojik farklılıklar arasında iş birliğini teşvik eden ve devlet bağımlılığını azaltan kurumsal mekanizmaların geliştirilmesine bağlı görünmektedir.