W. Stanley Jevons’ın ‘Logıc’ (Mantık) Adlı Eserindeki Mantık Görüşleri Üzerine Değerlendirme

19. yüzyıl mantık ilmi açısından oldukça önemlidir. Çünkü sembolik mantık çalışmaları hız kazanmış, kıyas eleştirileri yoğunlaşmış, kıyasa alternatif yöntemler geliştirilmiş ve mantık makineleri hem tasarlanmış hem de uygulamaya başlanmıştır. Bu bağlamda W. Stanley Jevons(1835-1882) mantıkla alakalı birçok çalışma yapmıştır. En önemlileri arasında “mantıksal alfabe”, “mantıksal abaküs” ve “mantık makinesi” çalışmaları ile “benzerlerinin birbiri yerine kullanılması” görüşü bulunmaktadır. Bu çalışma kapsam olarak 19. Yüzyıl mantığı ve bu süreç içerisinde Jevons’ın, mantık görüşlerinin özeti olması bakımından,“Logic(Mantık)” adlı eseri ile sınırlıdır. Bu makalede okuyucuya, mantık tarihi içerisinde önemli yeri olan Jevons’ın görüşleri hakkında bilgi sunma ve bazı karşılaştırmalar ile eleştirel bir bakış açısı kazandırma amaçlanmıştır. Yöntem olarak kaynak tarama, okuma ve yorumlama yöntemleri kullanılmıştır. Verilerin toplanıp değerlendirilmesiyle dikkat çekici bulgular elde edilmiştir. Jevons “Logic” kitabında mantık konularını bir takım ilavelerle ele almaktadır. O eserinde akıl yürütmelerden başlayarak kavram ve kavram çeşitleri, önermeler, kıyas, kıyas çeşitleri, gözlem, deney, konuları ile doğadan bilgi toplama sürecinin mantıksal aşamalarını incelemektedir. Eserin sonunda da kısaca mantıksal yanlışlarına değinmektedir. Mantıkçılar mantığın önemini bilerek çalışmalıdır. Eğitimde mantık dersi, küçük yaşlardan itibaren önemli sayılarak bireylere kazandırılmalıdır. “Benzerlik” mantık ve bilimler için önemlidir. Çıkarımlarda ve sembolleştirmede önermeleri benzer önermeye indirgenerek çıkarım yapılabilmektedir. Genelleme yapmak mümkün ve gereklidir. Tümevarım bilimler için oldukça önemlidir ve dört aşamadan meydana gelmektedir. Bunlar gözlem ve deney yoluyla veri toplama, akıl yürütme (bu aşamada incelenen şeyler için doğru olabilecek hipotezler oluşturulur), kıyas veya diğer tümdengelim yöntemleriyle hipotezin doğru olması halinde doğru olabilecek belli olgulara ulaşma, hazırlanmış bilgileri çıkarımlarla karşılaştırmaya devam etme, yani yeni deney ve gözlemlerle tekrar bilgilerin doğruluğunu sınamadır.