Dijitalleşme ve İfade Özgürlüğü: İfadeye Yeni Bir Sınır Mı?

Dijitalleşme, ifade özgürlüğünün kullanım biçimlerini köklü biçimde dönüştürmektedir. Dijitalleşme, ifadenin sosyal mecralar aracılığıyla anlık olarak ve kitlesel biçimde dolaşıma girmesine imkân tanımaktadır. Bu dönüşüm, ifade özgürlüğünün sınırlarına ilişkin klasik yaklaşımların güncelliğini ve yeterliliğini tartışmaya açmıştır. Bu tartışmaların bir tarafında, Amerika Birleşik Devletleri’nde ifade özgürlüğüne son derece güçlü bir koruma sağlayan, Brandenburg v. Ohio kararında çağdaş anlamını bulan “açık ve mevcut tehlike” testi yer almaktadır. Amerikan Federal Yüksek Mahkemesi içtihadına göre bir ifade ancak pek yakın bir hukuka aykırı eylemi kışkırtması ve bu eylemin gerçekleşme olasılığının yüksek bulunması hâlinde sınırlanabilmektedir. Ancak artık, dijital ortamlarda yayılan söylemlerin bu test kapsamında nasıl değerlendirilmesi gerektiği sorusu gündeme gelmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yaklaşımı ise farklı bir çerçeve sunmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde ifade özgürlüğü mutlak bir hak olarak düzenlenmemiştir. İfade özgürlüğünün sınırlandırılmasına ilişkin rejim, büyük ölçüde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin içtihatları doğrultusunda şekillenmektedir. Dijitalleşme bağlamında ise Mahkeme, dijital ortamda ortaya çıkan riskler karşısında dijital platformların sorumluluklarına özellikle vurgu yapmakta; bu çerçevede ifade özgürlüğüne ilişkin daha sınırlayıcı bir yaklaşımı benimsiyor görünmektedir. Mahkeme içtihadında, üçüncü kişi yorumlarından kaynaklanan sorumluluk sorunu, dijital platformlar ile bireysel sosyal medya kullanıcıları bakımından ayrı ayrı değerlendirilmekte; bu ikili yaklaşım, dijital çağda ifade özgürlüğünün dolaylı sınırlarının belirlenmesine ilişkin önemli bir içtihat alanı ortaya koymaktadır. Bu yönüyle dijitalleşme, ifade özgürlüğünün sınırlarının yeniden düşünülmesini zorunlu kılmaktadır.