Yaşam Döngüsü Değerlendirme Yöntemi Bağlamında İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Çevresel Etkilerinin Azaltılmasına Yönelik Bir Bibliyometrik Analiz

Deprem sonrası yıkımlar ve planlı yapı sökümleri sonucunda ortaya çıkan inşaat ve yıkıntı atıkları; içerdiği zararlı maddelerin doğaya salınması yoluyla toprak, su ve hava kirliliğine sebep olmakta, insan sağlığını tehdit etmekte ve doğal kaynakların tükenmesine neden olmaktadır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler sonrası oluşan çok yüksek hacimdeki inşaat ve yıkıntı atıkları ise bu sorunun Türkiye açısından kritik önemini açık biçimde ortaya koymuştur. Bu çalışmanın amacı, inşaat ve yıkıntı atıklarından kaynaklanan çevresel etkilerin Yaşam Döngüsü Değerlendirme (LCA) yöntemiyle incelendiği mevcut literatürü analiz etmek, araştırmacılar için yönlendirici bir değerlendirme sunmak ve literatürdeki boşlukları belirlemektir. Bu kapsamda, Web of Science (WoS) ve Scopus veri tabanlarında indekslenen yayınlar bibliyometrik yöntemle analiz edilmiş; araştırma alanının eğilimleri, öncü aktörleri ve tematik yapısı haritalanmıştır. Elde edilen bulgular, inşaat ve yıkıntı atıklarının çevresel etkilerinin belirlenmesine yönelik LCA çalışmalarının dünya genelinde artış eğilimi gösterdiğini; Türkiye’de ise bu çalışmaların sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, en fazla araştırmanın Çin ve İtalya’da yürütüldüğü ve araştırma konusunun özellikle yapı malzemeleri, sürdürülebilirlik, atık yönetimi, biyokatılar, karbon emisyonu ve geri dönüşüm temalarıyla güçlü bir ilişki içerisinde olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, Türkiye’nin deprem riski yüksek coğrafi konumu ve eskiyen yapı stoğu göz önüne alındığında, inşaat ve yıkıntı atıklarına ilişkin çevresel etkilerin belirlenmesi ve yaşam sonu stratejilerinin geliştirilmesi için LCA yönteminin uygulanmasının stratejik bir gereklilik olduğu değerlendirilmektedir.