Havayolu Sektöründe Çalışan Odaklı Sosyal ve Finansal Performans Analizi: Bütünleşik LOPCOW-COCOSO Yaklaşımı

Bu çalışma, havayolu işletmelerinin performansını yalnızca finansal oranlara indirgemek yerine, insan kaynağı dinamikleri ve yönetişim/çeşitlilik göstergeleriyle birlikte ele alan bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Araştırmanın amacı, 2024 yılına ait verilerle 28 uluslararası havayolunu çok ölçütlü bir yaklaşımla karşılaştırmak; sosyal boyuttaki İşgücü Dönüşüm Oranı, Kadın Çalışan Oranı ve Kadın Yönetici Oranı ile finansal-piyasa boyutundaki Özkaynak Getirisi (ROE), Piyasa Değeri/Defter Değeri (PD/DD), Brüt Kâr Marjı (BKM) ve Operasyonel Kâr Marjı (OKM) göstergelerini tek bir karar mimarisinde bütünleştirmektir. Bu kapsamda kriter ağırlıkları, öznel yargıya duyarlılığı azaltan veri-türevi bir yöntem olan LOPCOW ile hesaplanmış; havayollarının birleşik performans sıralaması COCOSO ile elde edilmiştir. Bulgular, üst dilimde yer alan havayollarının ortak profilinde düşük işgücü dönüşüm, yüksek kadın temsili ve güçlü kârlılık-piyasa göstergelerinin birlikte görüldüğünü göstermektedir. Özellikle Özkaynak Getirisi ile BKM/OKM’nın birlikte iyileştiği durumlarda PD/DD oranının da görece yüksek seyrettiği; buna karşılık yüksek işgücü dönüşüm ve kadın çalışan ve yönetici göstergelerinin genel performansı aşağı çektiği gözlenmiştir. Sonuçlar, sosyal göstergelerin yalnızca tamamlayıcı değil, performans skorunun anlamlı belirleyicileri olduğunu ortaya koymaktadır. Yönetim ve politika açısından, devir oranını düşürmeyi hedefleyen insan kaynakları uygulamalarının (adil ücret-yan haklar, kariyer basamakları, esnek vardiya ve psikososyal destek) önceliklendirilmesi; kadın çalışan ve kadın yönetici oranları için ölçülebilir hedefler belirlenerek terfi/mentorluk süreçlerinin tarafsızlık ilkeleriyle yeniden tasarlanması önerilir. Kârlılık tarafında, yakıt verimliliği, filo standardizasyonu ve ağ optimizasyonu gibi süreç yatırımları marjları desteklerken; piyasa temelli göstergelerin duyarlılığı sebebiyle şeffaf ve tutarlı raporlama pratikleri güçlendirilmelidir. Çalışmanın özgün katkısı, sosyal ile finansal göstergelerin aynı ölçek mimarisinde birleştirerek dengeli ve karşılaştırılabilir bir performans resmi sunmasıdır.