Explanation and Analysis of the Message of Poetry and the Poet in Naser Khosrow Ghobadiani's Cosmic Vision

ناصر خسرو قبادیانی، شاعر و فیلسوف قرن پنجم هـ .ق در اشعار خود نگاهی مسئله‌مند به مقولۀ شعر و شاعری دارد. او در پی تحول عظیم روحی خود، شعر متعهد را شعری ‌دانسته که تنها در خدمت عقل و دین باشد و مدح، غزل، هزل، شعر محال و شعر توصیفی را لغو و بیهوده و مانع وصول به حکمت و دین برشمرده است. وی ذیل اشعار خویش، رسالت‌های‌ متعددی را برای شعر و شاعری برشمرده که از مهم‌ترین آن‌ها، رسالت دینی است. در این مقاله که به شیوۀ توصیفی-تحلیلی انجام شده است، رسالت شعر و شاعری از دیدگاه ناصرخسرو را از دو جنبۀ لفظی و محتوایی بررسی نموده‌ایم؛ حاصل آنکه هرچند سخته و سنجیده بودن لفظ برای ناصر خسرو مهم است اما هنگام تبیین رسالت شعر و شاعری، به مباحث محتوایی اهمیت بیشتری داده است. رسالت شعر و شاعری از نظر ناصر خسرو در ساحت لفظ محدود به چند بیت است و نمی‌توان برای آن طبقه‌بندی ارائه کرد ولیکن در ساحت محتوا در هشت زیرمجموعه و چهار پیوست طبقه‌بندی شده است که طبق بررسی‌های کمّی و کیفی به این ترتیب‌اند: 1. پرهیز از بیهوده‌گویی (هزل، تغزل، شعر محال و توصیف) 2. رسالت سیاسی-اجتماعی (پرهیز از مدح) 3. رسالت دینی 4. پیروی از فرامین حکمی 5. خردورزی و اقناع عقلی مخاطب 6. رهنمون کردن به باطن 7. روشنگری 8. رسالت اخلاقی.