Non-Travmatik Olgularda Engelliliğin Değerlendirilmesi

Bu bölüm, travma dışı nedenlerle ortaya çıkan nöropsikiyatrik durumlarda engellilik değerlendirmesini, Türkiye’deki güncel mevzuat ve uluslararası sınıflandırmalar ışığında, klinik odaklı bir yaklaşımla özetlemeyi amaçlamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün Engellilik ve Sağlık Sınıflandırması (ICF) çerçevesi temel alınarak, tanı odaklı ve işlevsellik odaklı değerlendirme arasındaki farklar, 2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, Engel Oranları Cetveli, Balthazard kombinasyon yöntemi ve “kısmi/tam bağımlı” sınıflamaları eşliğinde sunulmuştur. İnme, epilepsi, demans, Parkinson hastalığı, multipl skleroz gibi nörolojik; şizofreni, bipolar bozukluk, majör depresyon, anksiyete bozuklukları ve zihinsel yetersizlik gibi psikiyatrik tanılarda klinik değerlendirme ilkeleri ayrıntılandırılmıştır. Değerlendirme; nörolojik muayene, bilişsel testler, psikiyatrik işlevsellik ölçekleri (ör. WHO-DAS) ve günlük yaşam aktiviteleri üzerinden çok disiplinli yürütülür. Raporlama sürecinde elektronik kayıt, süreli/sürekli rapor, bağımlılık düzeyleri ve kullanım alanları (eğitim, istihdam/EKPSS, sosyal yardımlar, vergi/ÖTV istisnaları) yapılandırılmıştır. Mevzuatın ICF ile uyumlu biçimde işlevselliği merkeze alması; standardizasyon, hakkaniyet ve hizmetlere erişim açısından kritik önemdedir. Klinik kanıtla desteklenen, ölçme araçlarıyla nesnelleştirilen ve çevresel etkenleri gözeten hibrit bir model, nöropsikiyatrik engellilik değerlendirmesinde doğruluk ve tutarlılığı artırır.