Egzersiz, Endokrin Sistem ve Stres Dengesi

Bu bölümde güncel fizyolojik ve nöroendokrin yaklaşımlar doğrultusunda, egzersizin endokrin sistem ve stres dengesi üzerindeki etkileri ele alınmaktadır. Egzersizin yalnızca kas-iskelet sistemini etkileyen bir fiziksel aktivite olmadığı; hipotalamo-hipofiz-adrenal (HPA), hipotalamo-hipofiz-tiroid (HPT) ve hipotalamo-hipofiz-gonadal (HPG) eksenleri üzerinden stres, metabolizma ve üreme fonksiyonlarını düzenleyen bütüncül bir biyolojik uyarı olduğu vurgulanmaktadır. Akut egzersizin kortizol, katekolaminler ve büyüme hormonu gibi stresle ilişkili hormonlarda geçici artışlara yol açtığı fakat düzenli ve uzun süreli egzersizin bu hormonal yanıtları daha dengeli ve ekonomik bir düzeye taşıdığı belirtilmektedir. Bu süreç, allostaz ve allostatik yük kavramları çerçevesinde değerlendirilerek, uygun dozda egzersizin stres sistemlerinin adaptasyon kapasitesini artırdığı ve allostatik yükü azaltabildiği ortaya konmuştur. Bölümde ayrıca kas dokusunun miyokinler aracılığıyla beyin, metabolik ve bağışıklık sistemleriyle kurduğu etkileşim, enerji homeostazında görev alan hormonların düzenlenmesi ve egzersizin nöroplastisite üzerindeki koruyucu etkileri tartışılmaktadır. Sonuç olarak, bireysel özellikler ve enerji uygunluğu gözetilerek planlanan egzersizin hormonal denge ve stres yönetiminde temel bir düzenleyici olduğu sonucuna varılmaktadır.