Geleneksel Danslarda Akış Deneyimi: Diyarbakır Halay Başı Örneği

Bu çalışmanın amacı, sosyal sahne ortamında geleneksel dans icra eden bireylerin yaşadığı yoğun ‘an’ deneyimini incelemek; bu deneyimin akış kuramıyla ilişkilenen kendinden geçme hâlini ve kolektif uyum süreçlerini anlamlandırmaktır. Dans eden bireylerin genellikle sosyal sahne ortamında yaşadıkları derin odaklanma, zaman algısının farklılaşması ve benliğin sınırlarını aşma hâli, Mihaly Csikszentmihalyi’nin akış kuramı aracılığıyla açıklanabilmektedir. Akış deneyimi, bireyin zorluk ile beceri arasında denge kurduğu ‘anda’ var olduğu ve kendinden geçerek eylemle bütünleştiği özel bir süreci ifade eder. Bu sürecin gerçekleşebilmesinde dans ortamını oluşturan çeşitli unsurlar etkili olmaktadır. Dans eden bireyin ‘an’a odaklanarak akış deneyimini yaşadığı süreçte, zaman ve mekân algısında belirgin bir dönüşüm yaşanmakta; artan farkındalıkla birlikte bedenin çevredeki diğer ögelerle kurduğu temas farklı bir boyut kazanmaktadır. Yoğun bir şekilde performansa kendini kaptıran birey için, bedende çeşitli yansımalar gözlemlenmektedir. Derin bir konsantrasyonla gerçekleşen odaklanma, çoğu zaman doğaçlama performansların gelişmesine zemin hazırlamaktadır. Doğaçlama sürecin yaratımında, geleneksel dans ortamını oluşturan müzisyen, izleyici, dans eden bireyler ve mekân, akışa girmeyi etkileyen unsurlar olup doğaçlama sürecini de şekillendirmektedir. Bu kapsamda özellikle Diyarbakır halay başları üzerine gerçekleştirilen gözlem ve görüşmelerden elde edilen verilere yer verilmiştir. Bu veriler, çalışmanın kuramsal çerçevesiyle ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Bu amaçla bu çalışma geleneksel dans performanslarında ‘an’ deneyimini, akış kuramı perspektifinden tartışarak geleneksel dans alanına farklı bir bakış açısı geliştirmeyi hedeflemektedir.