Opowieść o życiu jednego z najwybitniejszych polskich intelektualistów i pisarzy. Z Włodzimierzem Boleckim rozmawia Magdalena Brodacka-Dwojak

Z Włodzimierzem Boleckim rozmawia Magdalena Brodacka-DwojakMagdalena Brodacka-Dwojak: Chciałabym podzielić naszą rozmowę na dwie części, nazwijmy je -tematyczne.Pierwsza część dotyczyć będzie zagadnień wydawniczych i badawczych związanych z Gustawem Herlingiem--Grudzińskim. W drugiej natomiast chciałabym poruszyć sprawę pracy pisarza w "Kulturze" i jego relacji z zespołem.Zacznijmy jednak od pierwszego tematu, a konkretnie pana planów związanych z pracą nad życiem i twórczością autora Wieży.Włodzimierz Bolecki: Na najbliższe lata mam jeden plan badawczy i pisarskijest nim przygotowanie dużej biografii Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Kiedy otrzymałem tę propozycję od Wydawnictwa Literackiego, byłem nią zaskoczony -długo się nad nią zastanawiałem, ponieważ popularna biografia to jednak zupełnie inny gatunek niż te, które dotychczas uprawiałem.Inny odbiorca, inny sposób pisania, inny sposób konstruowania wywodu, inne źródła, inne pytania, słowemwarsztat literaturoznawcy trzeba przestawić na inne cele i na nowo go sprofilować.Do zaakceptowania tej propozycji przekonali mnie znajomi i WL, argumentując, że skoro zajmuję się twórczością Herlinga już 40 lat, to czas najwyższy na jakieś zasadnicze podsumowanie.Słowem, nie pojedyncze artykuły, nie szczegółowe tematy, nie analityczne dociekania, choćby najbardziej intrygujące, ale spójna koncepcja sylwetki pisarza.I nie miałem żadnych argumentów, żeby dyskutować z tą tezą.Krótko mówiąc, moje najbliższe trzy-cztery lata emeryta to intensywna praca nad biografią Herlinga.M.B.-D.: Życie i twórczość?Czy tylko życie?Zdecydowanie życie, ale życiem pisarza są przede wszystkim jego utwory, więc twórczość musi się pojawiać jako funkcja życia.Już dawno chciałem napisać biografię duchową Herlinga -teraz sam sobie rzucam wyzwanie.Chodzi jednak nie o kronikę życia i twórczości, ale o namysł nad losem pisarza zapisanym we wszystkim, co robił, w jego twórczości, a także w pamięci ludzi.Bliska jest mi postawa hermeneutyczna, interpretacyjna, rozumiejąca, szukanie sensu w rozmaitych 531 Gustaw HerlinG-Grudziński -powroty i nadziejeOpowieść o życiu jednego z najwybitniejszych polskich intelektualistów i pisarzy decyzjach i w tym wszystkim, co Herlinga żywo zajmowało.Są to kwestie, którymi co prawda już się zajmowałem, chociażby w naszych Rozmowach w Dragonei i Rozmowach w Neapolu, ale teraz muszę je przemyśleć na nowo.Na przykład formułę dyskursu, jaka została w nich zarysowana, ponieważ teraz ma to być biografia dla czytelnika, do czytania, a nie do analizowania tekstów.Oczywiście dla kogoś, dla kogo żywiołem jest dyskurs badawczy, analityczny, teoretyczny, najtrudniejszą rzeczą będzie jego zmiana, przestawienie się na inne tory, na inne prędkości i głębokości opowiadania.Ale jest jeszcze coś trudniejszego -to ma być opowieść o życiu jednego z najwybitniejszych polskich intelektualistów i pisarzy.Tu jest prawdziwe wyzwanie.M.B.-D.: Biografia duchowa i zdystansowanie się od dyskursu naukowego sugerują, że publikacja ta będzie skierowana w mniejszym stopniu do badaczy życia i twórczości Herlinga-Grudzińskiego, czy też zawodowych literaturoznawców, a w większym do jego czytelników.W.B.: Dokładnie tak.Na pewno nie będzie to biografia adresowana wyłącznie do literaturoznawców, słowem -do badaczy.Ale jeśli będę chciał przy okazji tej biografii napisać jakiś artykuł naukowy -co jest prawie pewne -to zrobię to osobno.Natomiast w biografii Herlinga chcę po prostu opowiedzieć prosto i zarazem interesująco dla każdego czytelnika o niezwykłym życiu niezwykłego człowieka, który żył w niezwykłych czasach.I którego życie -a także twórczośćbyło symbolem losów dużej części polskiej inteligencji XX wieku.Pamiętajmy, że Herling był rówieśnikiem II Rzeczypospolitej.Więc musi to być także opowieść o człowieku, któremu los odebrał ledwo co odzyskaną ojczyznę, który cudem wydostał się z łagru, przeszedł cały szlak bojowy II Korpusu, który odmówił powrotu do PRL, żył w Europie przedzielonej żelazną kurtyną i który miał wiedzę o komunizmie i Europie Wschodniej, jakiej nie mieli politycy czy intelektualiści na Zachodzie.Wiąże się z tym problem przekazywania doświadczenia specyficznie polskiego, ale przecież równocześnie uniwersalnego i zarazem rekonstrukcja wartości, którymi Herling się kierował.No i wreszcie to, co w biografii jest najważniejsze, czyli Herling wśród innych ludzi.M.B.-D.: To chyba będzie najtrudniejsze, bo w obiegowej opinii Herling był człowiekiem trudnym, mrocznym i zamkniętym w sobie.W jakimś stopniu potwierdza to Marta Herling, córka pisarza, która w posłowiu do sekretnego Dziennika 1957-1958 pisała: "Ojciec był surowy i nieprzystępny.Był zamknięty w gabinecie, zamknięty w sobie, zamknięty w pisarstwie".A jakiego Herlinga pan poznał?