Zawsze widma. [Bartosz Kowalik, Widma Różewicza, Universitas, Kraków 2025, ss. 192]

Albo tak: ktoś przychodzi i mówi: "w końcu nauczyłem się czytać Tadeusza Różewicza".Rzecz jasna to niemożliwe, jednak zmierzenie się z tą niemożliwością warte jest grzechu.Bartosz Kowalik podejmuje się niebywale trudnego zadania -dosyć, że bierze się za poetę, na temat którego twórczości powstały ze trzy biblioteki opracowań i komentarzy, to jeszcze do swojej interpretacji stara się wykorzystać pomysły Jacques'a Derridy -filozofa o niemal celebryckim statusie.I chociaż o Różewiczu pisze się całkiem sporo, a przez Polskę fala widmontologiczna przetoczyła się prawie dekadę temu, to Kowalik pokazuje, ile jeszcze w obu kwestiach jest do powiedzenia.Otóż ten filozoficzno-literacki debiut zwraca uwagę zarówno oryginalnością, jak i trafnością swojego pomysłu.Z jednej strony widmontologia -w kontekście tekstów autora Niepokoju -nigdy nie została w pełni sproblematyzowana, z drugiej zaś -gdy już widzimy to połączenie, wydaje się nam ono aż nadto oczywiste, a to niewątpliwie cechuje książki najlepsze.W takim razie przyjrzyjmy się Widmom Różewicza.Praca zakłada kompleksowe odczytanie dorobku autora Równiny, więc badacz oprócz uważnych analiz obecności żywych umarłych w poszczególnych wierszach (rozdział I) podejmuje także próby przemyślenia kondycji podmiotu, autora i poezji w ogóle (rozdziały II i III), stanowiska Różewicza wobec cierpienia zwierząt (rozdział IV), a pod koniec stara się pokazać spektralne implikacje nożyka profesora (rozdział V).Oczywiście widm oraz zjaw nie sposób zliczyć, porozdzielać czy posegregować, mimo to, jak proponuje Kowalik, nad całą twórczością Różewicza ciąży "źródłowa (w sensie jakościowym) etyczność" (s.109), która podług widmowej logiki nawiedzać będzie jego pisanie od Niepokoju aż po To i owo.Wydawałoby się, że temat wojny i pisania poezji po Oświęcimiu został już wnikliwie omówiony, tymczasem mamy przed sobą jeszcze kilka interesujących propozycji.Zagłada przestaje być tylko punktem na osi czasu, od którego