SIRADANLIĞIN BİÇİMİ: ORHAN VELİ’NİN “KİTABE-İ SENG-İ MEZAR” ŞİİRİNİN RUS BİÇİMCİLİĞİ ÇERÇEVESİNDE TAHLİLİ

Bu makale, Orhan Veli’nin modern Türk şiirinin önemli örneklerinden “Kitabe-i Seng-i Mezar” adlı şiirini Rus Biçimciliği kuramının temel kavramları ışığında incelemeyi, görünüşte sade ve günlük dille kaleme alınmış bu eserin edebî değerini ve sanatsal mekanizmalarını biçimsel analiz yoluyla ortaya koymayı hedeflemiştir. Araştırmada, şiirin Biçimcilerin kavramları olan yabancılaştırma, şiirsel işlev ve fabula-süjet ayrımı ekseninde nasıl şekillendiği gösterilmiştir. Şiir, alışılagelmiş beklentileri yıkan bir yabancılaştırma tekniği sergilerken; dilin bir iletişim aracından öte, kendi başına bir estetik değer kazandığı şiirsel işlevini ön plana çıkarmıştır. Olayların kurgusal düzenlemesiyle ham yaşam öyküsünü sanatsal bir metne dönüştürdüğü de belirlenmiştir. Ayrıca, şiirin vezin-ritim ve dize özellikleri ile imge dünyası incelenmiştir. Şiirin vezin ve kafiye kaygısı taşımayan ritminin, konuşma dilinin doğallığından ve ses tekrarlarından beslendiği; imgelerin ise nesneleri alışılmadık bir biçimde sunarak yabancılaştırmaya katkıda bulunduğu ve metnin “edebîlik” niteliğini güçlendiren temel biçimsel öğeler olduğu vurgulanmıştır. Bu analiz, Orhan Veli’nin yenilikçi şiir anlayışının Biçimci ilkelerle olan güçlü paralelliğini ortaya koyarak, Türk şiirindeki modernleşme sürecine biçimsel bir perspektif sunmaktadır.