DİLBİLİMDE ZORUNLU DEĞİŞİM: NİKOLAY MARR’IN TEORİSİNDEN STALİN’İN ÖĞRETİSİNE GEÇİŞ

Ekim Devrimi’nin ardından Rusya’da yaşamın tüm alanlarında bir paradigma değişimi yaşanmış, dilbilim de bu dönüşümden etkilenmiştir. Sanatın politize edilmesi ve bilimin ideolojik araca dönüşmesi süreci dilbilime de yansımıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında bu bağlamda N. Ya. Marr, “Yeni Dil Öğretisi” olarak adlandırılan ve Marksist dilbilim şeklinde sunulan bir teori geliştirmiştir. Uzun süre boyunca devlet desteğiyle neredeyse tek geçerli yaklaşım olarak kabul edilen bu teori, İkinci Dünya Savaşı sonrasında değişen koşullar nedeniyle Stalin’in hedefi haline gelmiştir. Stalin, kozmopolit içerikli bu yaklaşımı ortadan kaldırmak için Pravda gazetesinde başlattığı “özgür” tartışmalar dizisini bir araç olarak kullanmıştır. Stalin’in Marr’ın “Yeni Dil Öğretisi”ne müdahalesi, sadece bu teoriyi eleştirmekle sınırlı kalmamış; bilimsel araştırmaların ideolojiden ne kadar bağımsız olabileceğini, bilimsel bilginin hangi sınırlar içinde üretilebileceğini ve ideoloji ile bilim arasındaki ilişkinin nasıl düzenlenmesi gerektiğini yeniden tanımlayan bir süreç başlatmıştır. Bu çalışmada Sovyet dilbilimini şekillendiren ideolojik dinamikler incelenecek ve Stalin’in dilbilime doğrudan müdahalesinin arka planındaki nedenler ortaya konacaktır.