YAHUDİ VE İSLAM GELENEĞİNDE LİLİTH: DİŞİL ŞEYTANİ VARLIĞIN TEOLOJİK ARKA PLANI

Çalışmada Yahudi apokrif metinlerinde yer alan Lilith iblisi ile İslâm geleneğindeki dişi iblis temsilleri karşılaştırmalı teolojik yaklaşımla incelenerek sunulacaktır. Araştırmanın amacı, dişi iblis olgusunun iki farklı dini inanç ve gelenekte nasıl şekillendiğini, hangi metin ve anlam bağlamlarında yer aldığını Lilith iblisi üzerinden ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında, Ben Sira Alfabesi başta olmak üzere Yahudi geleneğine ait bazı apokrif metinler analiz edilmiş; İslâm düşüncesinde ise özellikle cin, şeytan vb. dişi demonlar bağlamında tefsir, hadis ve halk inançları taranmıştır. Metin analizi ve tematik çözümleme yöntemlerinin kullanıldığı çalışmada, dişi iblis Lilith ve benzerlerinin yalnızca teolojik birer unsur olmadıkları, aynı zamanda toplumsal cinsiyet normlarını ve kadın üzerindeki olumsuz söylemleri yansıttıkları görülmüştür. Lilith’in başkaldıran ve denetim altına alınamayan kadın imgesi olarak şekillenirken; İslâm geleneğindeki benzer figürlerin daha çok sınır ihlali, cinsel tehlike ve ifsat kavramlarıyla ilişkilendirildiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda çalışma kadın, günah ve ilahi düzen kavramları arasındaki karmaşık ilişkiyi Lilith iblisi üzerinden farklı inanç disiplinlerini baz alarak tartışmayı amaçlamaktadır.