Bir Misyoner Arşivi Olarak Lazarist Yıllıkları: Saint-Benoit'e Göre Osmanlı Gayrimüslimleri ve Osmanlı Algısı

Bu çalışma İstanbul’un Galata semtinde bulunan Saint-Benoit Lisesi’nde, 18. Yüzyılın sonundan 20. Yüzyılın başına kadar faaliyette bulunmuş Fransız kökenli Lazarist misyonerlerin kaleme aldığı yıllıklar (Annales de la Congregation de la Mission) ışığında misyonerlerin, Gayrimüslim ve Müslüman Osmanlı tebaası algısı ve ilişkilerini konu edinmektedir. Çalışmanın temel gayesi, bir tarih arşivi olarak Lazarist yıllıklarının önemini vurgulayarak, bu birincil kaynaklar ışında misyonerlerin gözünden Osmanlı sosyo-kültürel yapısının nasıl yansıtıldığını ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Bu amaç doğrultusunda, dünyanın farklı bölgelerinde bulunan Lazarist misyonerlerin, Paris’teki Lazarist genel merkezine yazdıkları rapor, mektup ve diğer yazıları derleyen Lazarist yıllıkları mercek altına alınmıştır. 1834’ten 1916 yılına kadar aralıksız olarak basılmış ve toplamda 81 ciltten oluşan yıllıklar incelenerek Osmanlı Devleti’nin gayrimüslim tebaasını oluşturan başta Rumlar, Ermeniler ve Yahudiler ile ilgili bilgiler elde edilmiştir. Akabinde misyonerlerin genel olarak Osmanlı’nın Müslüman tebaası ve Türkler hakkındaki gözlemleri ortaya çıkarılmış ve son olarak misyonerlerin Osmanlı Devleti ve devlet adamlarıyla olan ilişkileri gün yüzüne çıkarılmaya çalışılmıştır. Her ne kadar bu yıllıklar taraflı olarak kaleme alınmış olsa da Osmanlı’nın en uzun ve karmaşık yüzyılında farklı Hristiyan mezhepleri ve cemaatleri arasındaki ilişkilere ve batılı bir misyoner kurumunun Osmanlı Devleti ve toplumu ile kurduğu çok katmanlı ilişkilere kıymetli veriler sunmaktadır.