IV. Murad Döneminde Revan (1634–1635) ve Bağdat (1637–1638) Seferlerinin Osmanlı Halkı Üzerindeki Sosyal ve Ekonomik Etkileri

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin doğu seferlerinin toplum üzerindeki etkilerini IV. Murad döneminde gerçekleştirilen H. 1044 (1634–1635) Revan ve H. 1048 (1637–1638) Bağdat seferleri çerçevesinde incelemektedir. Araştırmada döneme ait kronikler, menzilnâmeler, şikâyet defterleri, şer‘iyye sicilleri ve çeşitli arşiv belgeleri ile birlikte bu kaynakların çeviri ve transkripsiyonları değerlendirilmiştir. Savaşların yalnızca askerî sonuçlar doğurmadığı, aynı zamanda toplumun sosyal ve ekonomik yapısı üzerinde derin etkiler bıraktığı bilinmektedir. İncelenen seferler sırasında halkın hem doğrudan hem de dolaylı biçimde çeşitli yükümlülüklerle karşı karşıya kaldığı görülmektedir. Ordu hareketleri sırasında meydana gelen iaşe temini, zorunlu hizmetler, kışlak mükellefiyetleri ve olağanüstü vergiler özellikle taşra halkı üzerinde ciddi baskılar oluşturmuştur. Bu süreçte halkın mal ve can güvenliğini etkileyen olaylar ile taşra görevlilerinin uygulamalarından kaynaklanan şikâyetler de Divan kayıtlarına yansımıştır. Çalışmada cephe hattına yakın bölgelerde yaşayan halkın karşılaştığı sorunların yanı sıra cephe gerisinde yaşayan reayanın da savaş dolayısıyla uğradığı mağduriyetler ele alınmaktadır. Ayrıca Sultan IV. Murad’ın merkezî otoriteyi güçlendirmeye yönelik sert yönetim anlayışının, sefer güzergâhlarında uygulanan disiplin ve ceza politikaları aracılığıyla toplum üzerindeki etkileri de değerlendirilmektedir. Bu bağlamda Revan ve Bağdat seferlerinin yalnızca askerî başarılarıyla değil, aynı zamanda Osmanlı toplumunun sosyal ve ekonomik yapısı üzerindeki sonuçlarıyla birlikte ele alınması amaçlanmıştır.