ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TÜRKİYE’DE CASUSLUK (1923-1938)

Cumhuriyet’in ilanından sonraki süreç, Türkiye Cumhuriyeti’nin hem kurumları yeniden yapılandırdığı hem de uluslararası konumunu güçlendirmeye çalıştığı kritik bir dönem olmuştur. Bu süreçte yabancı devletlerin Türkiye aleyhine yürüttüğü casusluk faaliyetleri, ülkenin güvenlik ve dış politika gündemini doğrudan etkilemiş; bu doğrultuda politika ve çözüm arayışları devlet erkânının gündeminde yer almıştır. Sovyetler Birliği, Yunanistan ve çeşitli Avrupa devletleri, Türkiye’de diplomatik temsilcilikler, ticari işletmeler, basın organları ve kültürel ilişkiler aracılığıyla bilgi toplayıp casusluk yapmaya yönelik girişimlerde bulunmuşlardır. Buradan hareketle çalışmanın amacı, 1923-1938 yılları arasında Türkiye’de yürütülen casusluk faaliyetlerini ve bu faaliyetlere karşı geliştirilen devlet politikalarının incelenmesi olmuştur. Kapsam itibarıyla araştırma, yalnızca Erken Cumhuriyet dönemini konu edinmekte ve söz konusu yıllarda gerçekleşen casusluk olayları ve buna karşı uygulanan tedbirlerle sınırlı tutulmuştur. Casusluk olayına karışanlara karşı devlet organları tarafından alınan önlemler arasında idam, sınır dışı etme, vatandaşlıktan çıkarma, cezalandırma, sürgün uygulamaları ve vize verilmemesi gibi müeyyideler öne çıkmıştır. Bu durum, Cumhuriyet’in güvenlik politikalarının hukuki, diplomatik ve idari araçların bir arada kullanımıyla şekillendiğini göstermektedir. Çalışmada yöntem olarak doküman analizi tekniği kullanılmış ve farklı türden belgeler karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Araştırmanın sınırlılığı, dönemin yalnızca 1923-1938 yıllarıyla sınırlandırılması ve gizlilik dereceli tüm belgelere erişim imkânı sağlanamamasıdır. Çalışmada kullanılan veriler Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi, Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Millî Savunma Bakanlığı Askeri Tarih Arşivi, TBMM Arşivi, dönemin ulusal basın yayın organları, telif ve tetkik eserlerden elde edilerek toplanmış ve kullanılmıştır.