Türkiye’de Demiryolu Taşımacılığında 2000-2024 Dönemi için Verimlilik Analizi

Demiryolu taşımacılığı, dünyada çapında yük ve yolcu taşımacılığında önemli bir rol oynamaktadır. Etkin ve verimli bir demiryolu taşımacılığı ülkelerin ve işletmelerin ekonomik açıdan güç kazanmasına ve rekabetin yoğun olduğu günümüzde varlıklarını sürdürebilmelerine imkân sağlamaktadır. Bu nedenle demiryolu taşımacılık sisteminin verimliliklerin ölçülmesi hizmet kalitesinin arttırılmasında, kaynakların etkin kullanılmasında, verimsizliğe neden olan faktörlerin tespit edilmesinde ve verimliliğin zaman içerisinde nasıl arttırılabileceği konusunda yardımcı olacaktır. Bu çalışma, Türkiye’nin demiryolu taşımacılığının 2000-2024 dönemindeki verimliliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Literatür araştırması sonucunda verimliliği ölçmek için 4 girdi (personel sayısı, toplam hat uzunluğu, tren-km ve toplam gider) ve 4 çıktı (yolcu-km, ton-km, yolcu sayısı ve toplam gelir) kriteri kullanılmıştır. Bu kriterlerin ağırlıklarını belirlemek amacıyla diğer objektif ağırlıklandırma yöntemlerine göre yeni olan WENSLO yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bu kriter ağırlıkları, EATWOS yöntemine entegre edilerek, Türkiye’nin 2000-2024 dönemindeki demiryolu taşımacılığı verimliliği analiz edilmiştir. Kriter ağırlıklarının sonuçları nasıl etkilediğini belirlemek amacıyla bir duyarlılık analizi yapılmıştır. Duyarlılık analizinde CRITIC, MEREC, ENTROPI yöntemi ve Eşit ağırlıklandırma ile kriterler ağırlıklandırılmış ve EATWOS yöntemiyle birleştirilerek analiz yapılmıştır. Yapılan analizlerde bazı farklılıklar olmakla birlikte genel anlamda sonuçlar benzerlik göstermektedir. Bütün analizlerde en yüksek verimliliğin 2024 yılında gerçekleştiği tespit edilmiştir.