Türkiye’de Demiryolu Yük Taşımacılığı ve Ekonomik Büyüme: Doğrusal ve Asimetrik İlişkilerin İncelenmesi

Küresel ekonomik sistemde ulaştırma altyapısı, üretim faktörlerinin hareketliliğini sağlayarak piyasaları birbirine bağlayan ve ülkelerin rekabet gücünü belirleyen temel unsurlardan biridir. Bu bağlamda demiryolu taşımacılığı; düşük maliyet, yüksek güvenlik, enerji verimliliği ve düşük karbon salımı gibi özellikleri sayesinde sürdürülebilir lojistik sistemlerde önemli bir rol üstlenmektedir. Özellikle Türkiye gibi jeostratejik konuma sahip ülkelerde demiryolu altyapısının geliştirilmesi, ekonomik büyüme üzerinde etkili bir kalkınma aracı olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, 1990–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak Türkiye’de demiryolu yük taşımacılığının ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Demiryolu yük taşımacılığına (RFT) ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu’ndan; ekonomik büyümeyi temsil eden reel Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GDP) verileri ile modele kontrol değişkenleri olarak dâhil edilen sabit sermaye oluşumu (GFCF) ve işgücüne katılım oranı (LABOR, 15+ yaş) verileri ise Dünya Bankası veri tabanından temin edilmiştir. Araştırma kapsamında değişkenler öncelikle Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testlerine tabi tutulmuş, değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiler ARDL sınır testi yaklaşımıyla, olası asimetrik etkiler ise NARDL modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda, ARDL ve NARDL yöntemleri kapsamında demiryolu yük taşımacılığının ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. NARDL sonuçlarına göre, demiryolu yük taşımacılığındaki pozitif şokların ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin, ARDL modelinden elde edilen uzun dönem katsayısına kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık negatif şokların ekonomik büyüme üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etki oluşturmadığı saptanmıştır. Ayrıca modele kontrol değişkenleri olarak dâhil edilen sabit sermaye oluşumu ve işgücüne katılım oranının ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir.