İnsan Faktörünün İş Kazaları Üzerindeki Etkilerinin ve Kaza Önleyici Sistemlerin İncelenmesi: Sistematik Bir İnceleme

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) çalışanların sağlığının ve güvenliğinin korunmasını, üretim güvenliğinin sağlanmasını, güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamının sürdürülmesini amaç edinen multidisipliner bir alandır. Çalışma ortamında, çalışanları ve işyerlerini doğrudan etkileyecek İSG tehlikeleriyle karşı karşıya kalınmaktadır. İSG tehlikelerinin önlenmesine yönelik tedbirler uygulamaya koyulamaz ise iş kazaları kaçınılmaz olmaktadır. İş kazalarına yol açan makine, ortam, insan ve yönetim gibi nedenler olmakla birlikte işyerlerinde gerçekleşen iş kazalarının önemli bir kısmı insan kaynaklı olarak gerçekleşmektedir. İnsan kaynaklı iş kazalarına yönelik proaktif yaklaşımla önleyici faktörlerin geliştirilmesi iş kazalarının azaltılması noktasında önemli bir katkı sunacaktır. Bu bağlamda çalışmada iş kazaları ile insan faktörü arasındaki ilişkinin ve insan faktörü etkenli iş kazalarının önlenmesine yönelik sistemlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Amaca yönelik olarak gerçekleştirilen sistematik taramada, Web of Science, Scopus ve Science Direct veri tabanlarında 2010-2024 yılları arasındaki literatür taranmıştır. Belirlenen anahtar kelimelere ve dahil etme kurallarına göre ulaşılan literatür, PRISMA modeli ile analiz edilmiş ve nihai olarak 61 çalışmaya ulaşılmıştır. Çalışmalar, insan faktörü ve iş kazası ilişkisini ele alış biçimlerine göre incelenmiştir. Çalışmaların genelinde, iş kazası ve insan faktörü ilişkisinin doğrulandığı ve insan faktörlü iş kazalarını önlemeye yönelik risk analizinin gerçekleştirildiği görülmüştür. İş kazası tahmin yöntemlerinin ve işyerlerinde sürekli izleme sistemlerinin geliştirildiği çalışmalara daha az rastlanmakla birlikte konuya verilecek önem ile iş kazalarının önlenmesi yönünde kritik bir adım atılacağı düşünülmektedir.