Akdeniz Meyve Sineği Ceratitis capitata Wiedemann (Diptera: Tephritidae)’nın Malatya (Türkiye) İli Kurutmalık Kayısı Alanlarındaki Zarar Potansiyeli

Akdeniz meyve sineği (AMS) Ceratitis capitata Wied. adaptasyon yeteneği yüksek olan polifag bir zararlıdır. Son yıllarda Türkiye’de yoğun bulunduğu Akdeniz ve Ege bölgesinden iç bölgelere doğru yayılış alanını genişlemektedir. Bu genişleme iç bölgelerinde meyvecilik açısından tehdit oluşturmaktadır. Malatya ili Doğu Anadolu Bölgesinde karasal iklime sahiptir. Türkiye’de önemli bir kayısı dikim alanına sahip olup aynı zamanda tek başına dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık yarısı bu ilde üretilmektedir. AMS’nin Malatya ili kayısı alanlarındaki popülasyon takibi ve zarar durumunu belirlemesi çalışmaları, yoğun yetiştiriciliğinin yapıldığı Akçadağ, Battalgazi, Darende, Doğanşehir, Hekimhan, Kale, Yazıhan ve Yeşilyurt ilçelerinde birer bahçede iki yıl süreyle (2021- 2022) yapılmıştır. Ayrıca kuru kayısı hasadından sonra olgunlaşan bazı meyve türlerindeki zarar durumları tespit edilmiştir. Biyolojik, fenolojik ve meteorolojik veriler birlikte değerlendirilerek mücadele zamanları belirlenmiştir. AMS’nin ildeki kışlama durumunun belirlenmesi için Akçadağ, Battalgazi, Kale ve Yeşilyurt ilçelerinde farklı rakımlardaki (745 m, 747 m, 1030 m, 1038 m) dört lokasyonda kafesler kurularak kışlama durumu izlenmiştir. Popülasyon takibi sonucu her iki yılda ilk ergin yakalanma Yeşilyurt ilçesinde haziran ayının son haftası olarak belirlenmiştir. Popülasyonun en yoğun olduğu ilçeler sırasıyla Yeşilyurt, Battalgazi ve Kale olmuştur. 2021 yılında tüm ilçelerde zararlı tespit edilirken 2022 yılında Doğanşehir, Kale ve Yazıhan ilçelerinde zararlı tespit edilmemiştir. Tuzaklarda elde edilen ergin sayıları, meteorolojik veriler ve kayısının fenolojik dönemleri birlikte değerlendirilerek AMS’nin kayısı yetiştirilen alanlarda zarar oluşturabilecek popülasyon seviyesine ulaşmadığı ve kuru kayısı yetiştiriciliğinde şu an için ciddi tehdit oluşturmadığı belirlenmiştir. Ancak Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde yerleşim yerine yakın bahçelerde hasadın aşırı geciktirildiği durumlarda zarar oluşturma potansiyelinin olduğu tespit edilmiştir. AMS’nin Malatya ilindeki takibi yapılan dört lokasyonda da kışı geçiremediği belirlenmiş olup başlangıç popülasyonunun başka illerden gelen meyve ve sebzelerle olduğu kanısına varılmıştır. AMS’nin Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde yılda ortalama üç döl verme kapasitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Çalışma ile elde edilen sonuçlar AMS’nin bölgede yetiştiriciliği yapılan kayısı ve diğer meyvelerdeki tehlikesine dikkat çekmekte ve önemli bir ihraç ürünü olan kuru kayısıya tehdit oluşturmaması için karar vericilere veriler sunmaktadır.