Şifa Ritüellerinin Dijitalleşmesi: Yapay Zekanın Sağlık Sosyolojisinde Yeni Boyutları

Bu çalışma, dijitalleşme ve yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin geleneksel şifa ritüelleri ve manevi rehberlik pratikleri üzerindeki etkisini din sosyolojisi ve sağlık sosyolojisinin kesişiminde ele almaktadır. Problem, cemaatin değişen manevi ihtiyaçlarına cevap üretirken dijital araçların ritüellerin otantikliği, dini otorite ve etik sınırlar üzerindeki etkisinin belirsizliğidir. Araştırmanın amacı, cami imamlarının perspektifinden dijital teknolojilerin ve YZ’nin şifa ritüellerine entegrasyonunu, dini liderlik rollerindeki dönüşümü ve buna eşlik eden etik/dini/toplumsal sonuçları ortaya koymaktır. Çalışmanın önemi, hem dini kurumların dijital dönüşümüne ilişkin uygulayıcı içgörü sağlaması hem de teknoloji–maneviyat ilişkisinde politika ve rehber ilke geliştirilmesine katkı sunmasıdır. Yöntem olarak nitel durum çalışması benimsenmiş; çalışma grubu Ankara ili Mamak ilçesinde görev yapan 15 cami imamından oluşmuştur. Veri toplama tekniği, literatür taraması temelinde geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formudur; katılımcılar ses kaydı vermediğinden yazılı yanıtlar toplanmıştır. Veriler içerik analiziyle çözümlenmiş, bağımsız kodlayıcılar arası güvenirlik %85’in üzerinde sağlanmış, katılımcı doğrulaması ve süreç dokümantasyonu ile geçerlik-güvenirlik desteklenmiştir. Aaştırmadan elde edilen bulgulara göre; Dijital araçlar ritüellerin erişilebilirliğini ve gençlere ulaşımı artırmakta; ancak otantiklik ve manevi derinlik konusunda kaygılar doğurmaktadır. Şifa arayışında dijital yönelim özellikle gençlerde belirgindir; yaşlılarda geleneksel yöntem tercihi sürmektedir. İmamların rolleri “dijital rehberlik” ve içerik üretimi yönünde genişlemekte, buna karşın yüz yüze etkileşimin bağ ve güven üretimindeki önemi korunmaktadır. YZ, erişim ve standartlaşma açısından fırsatlar sunarken gizlilik, mahremiyet ve dini otoritenin aşınması gibi etik/dini riskler üretmektedir. Bulgular, geleneksel ve dijital pratiklerin dengeli bir entegrasyonunun, farklı demografik ihtiyaçları karşılamak ve etik ilkeleri korumak açısından kritik olduğunu göstermektedir.