นวตกรรมการผลตกอนเหดประสทธภาพสง ชมชนผผลตเหดจงหวดอตรดตถและจงหวดนาน

สถานการณ์ที่เป็นอยู่เดิม: การเพาะเห็ดเป็นอาชีพที่สำคัญในภาคเหนือของประเทศไทย โดยเฉพาะการผลิตเห็ดที่ชุมชนเป็นฐานการป้อนเห็ดสดให้กับตลาดท้องถิ่นและภูมิภาค ในจังหวัดอุตรดิตถ์มีฟาร์มเห็ด 14 ฟาร์มและน่าน 10 ฟาร์ม ที่ผลิตเห็ดนางฟ้าภูฏาน เห็ดนางรม และเห็ดหูหนู ประสบปัญหาการผลิตอย่างต่อเนื่อง ก้อนเห็ดมีอัตราการปนเปื้อนเชื้อราไตรโครเดอร์มาสูงถึงร้อยละ 5–9 ผลผลิตต่อก้อนต่ำกว่า 250 กรัม และต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น สาเหตุหลักคือขั้นตอนการฆ่าเชื้อที่ไม่ถูกต้อง ขั้นตอนการหยอดเชื้อเห็ดที่ไม่สามารถควบคุมการปนเปื้อน และการใช้สูตรวัสดุเพาะเห็ดแบบดั้งเดิมที่ไม่ได้ปรับให้เหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น เกิดข้อจำกัดในการเพิ่มผลผลิต รายได้ไม่คงที่ และเกิดความสูญเสียจากก้อนเห็ดที่ปนเปื้อน วัตถุประสงค์: การศึกษานี้มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาและดำเนินการผลิตก้อนเห็ดที่มีประสิทธิภาพสูง ลดการปนเปื้อนของเชื้อไตรโครเดอร์มา เพิ่มผลผลิต ลดต้นทุนการผลิต เพื่อเสริมสร้างความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมในชุมชนผู้ผลิตเห็ด โครงการยังมุ่งหวังที่จะเสริมสร้างทักษะของเกษตรกรผ่านการถ่ายทอดเทคโนโลยี จัดการความรู้แบบมีส่วนร่วมและปรับใช้นวัตกรรมไปใช้ในพื้นที่ให้สอดคล้องกับการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ท้องถิ่นตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง วิธีการดำเนินงาน: ดำเนินการตามแนวทางการมีส่วนร่วม ขั้นตอนแรกเริ่มจากโครงการได้ส่งเสริมการรับรู้และความเข้าใจร่วมกันผ่านการศึกษาดูงาน การแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างนักวิจัยและเกษตรกร และการจัดการความรู้อย่างเป็นระบบ เพื่อนำไปสู่การพัฒนาคู่มือการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงซึ่งครอบคลุม 4 ขั้นตอนสำคัญ: (1) การเตรียมก้อนเห็ด, (2) กระบวนการฆ่าเชื้อ, (3) การหยอดเชื้อเห็ด, และ (4) การบ่มและการเปิดดอก ขั้นตอนที่สอง การฝึกอบรมในสถานที่ได้การพัฒนาขึ้นร่วมกัน โดยผสมผสานการสอนภาคทฤษฎีและการผลิตก้อนเห็ดแบบลงมือทำ การถ่ายทอดเทคโนโลยีโดยตรงเพื่อให้เกษตรกรได้มีทักษะการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงและปรับใช้ให้เข้ากับบริบทท้องถิ่นแทนการใช้แบบรูปการผลิตแบบดั้งเดิม ขั้นตอนที่สาม การผลิตที่มีการฝึกสอนแบบเฉพาะบุคคลและการฝึกฝนซ้ำในชุมชนเป้าหมาย ได้ปรับปรุงวิธีการฆ่าเชื้อ การหยอดและบ่มเชื้อ และทดสอบคุณภาพทางจุลชีววิทยาโดยการวัดการปนเปื้อนของยีสต์และเชื้อรา การตกค้างของโลหะหนัก และอัตราการปนเปื้อนเชื้อราไตรโครเดอร์มา ผลการดำเนินงาน: ระบบการผลิตที่ปรับปรุงแล้วให้ผลลัพธ์ทางเทคนิคและเศรษฐกิจที่สำคัญคือ ก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงมีการปนเปื้อนของยีสต์และเชื้อราอยู่ที่ 8.6 × 10³ cfu/g ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ความปลอดภัยที่ยอมรับได้ (