Women of Coal

W rozdziale omówiono trzy filmy dokumentalne: "Kopalnię" Natalii Brzozowskiej (1947), "Kobietę z węgla" Wandy Różyckiej-Zborowskiej (1982) oraz "Grubę" [w mowie śląskiej - gruba to kopalnia] Marii Zmarz-Koczanowicz (2017). Filmy te przedstawiają kobiety pracujące w polskich kopalniach węgla w różnych okresach historycznych: od powojennej ery odbudowy, przez wczesne lata Solidarności, po czasy transformacji ustrojowej. Pomimo tego że zostały zrealizowane przez różne autorki, te trzy filmy można postrzegać jako trylogię o "kobietach z węgla", oferującą alternatywną wizję polskiej industrializacji w realiach komunistycznych i postkomunistycznych z osobistej, kobiecej perspektywy. Co więcej, zawodowe biografie reżyserek tych filmów można określać jako kolejną trylogię przedstawiającą kariery polskich dokumentalistek oraz ich wybory polityczne i artystyczne. Trajektoria Natalii Brzozowskiej jest szczególnie dramatyczna, ponieważ reżim stalinowski odmówił jej możliwości kontynuowania kariery zawodowej, mimo że jej film "Kopalnia węgla" został zakwalifikowany do programu Festiwalu Filmowego w Wenecji. Wanda Różycka-Zborowska była jedną z pierwszych absolwentek katowickiej Szkoły Filmowej, a jej studencki film krótkometrażowy "Kobieta z węgla" można uznać za jeden z pierwszych protestów przeciwko oficjalnej polityce władz komunistycznych po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 roku. Maria Zmarz-Koczanowicz dokumentowała życie w Polsce od ukończenia katowickiej Szkoły Filmowej, zgłębiając lokalne mikrohistorie ludzi i miejsc, czego dowodem jest "Gruba". Każda z tych reżyserek indywidualnie reinterpretowała tradycję zdominowanego przez mężczyzn kina dokumentalnego, włączając wyraźnie kobiecą perspektywę pod względem tematów, postaci i punktu widzenia.